Cyphostemma elephantopus

Cyphostemma elephantopus, Vitaceae familyasında yer alan çok yıllık bir sukulent türüdür. Doğal yayılışı Madagaskar ile sınırlıdır. Kurak çalılıkların ve kumlu alanların oluşturduğu mevsimsel iklim koşullarına uyum sağlamıştır. Cyphostemma elephantopus bakımı sırasında bitkinin yapraklı büyüme dönemi ile yapraksız dinlenme dönemi birbirinden ayrılmalıdır. Aktif gelişim sırasında kontrollü biçimde su verilen tür, büyüme durduğunda ve yapraklarını kaybettiğinde çok daha kuru koşullara ihtiyaç duyar.

Bitkinin en belirgin bölümü, doğal ortamında büyük ölçüde toprak altında bulunan kalın depo organıdır. Bu yapı geniş, basık ve disk biçiminde gelişebilir. Yaşı ilerledikçe depo organından yukarı doğru uzanan kalın bir gövde oluşur. Gövde yüzeyi gri veya kahverengimsi tonlarda, düzgün ya da halkalı bir görünüm gösterebilir. Bitkinin su ve besin rezervlerinin önemli bölümü bu kalın dokularda tutulur. Bu özellik kurak dönemlerde dayanıklılık sağlasa da sürekli ıslak toprakta kalın dokuların zarar görme riskini artırır.

Genç Cyphostemma elephantopus bitkilerinde depo organının tamamının toprak üzerine çıkarılması uygun değildir. İnce besleyici köklerin ve kalınlaşan bölümün önemli kısmı toprak içinde bırakılmalıdır. Bitki olgunlaştıkça üst bölüm kademeli olarak görünür hâle getirilebilir. Her saksı değişiminde bitkinin gereğinden fazla yükseltilmesi köklerin kurumasına, büyümenin yavaşlamasına ve kaudeks gelişiminin sınırlanmasına neden olabilir.

Cyphostemma elephantopus gövdeleri uzun, hafif etli ve tırmanıcı yapıdadır. Genç sürgünlerin yüzeyinde yumuşak beyaz tüyler görülebilir. Sürgünler olgunlaştıkça bu tüyler azalır ve gövde yüzeyi daha düzgün hâle gelir. Dallar kendi başına dik durmak yerine yerde ilerleyebilir veya yakınındaki desteklere tutunarak yükselir. Saksıda yetiştirilen bitkiye kafes, halka ya da çubuk biçiminde bir destek verilmesi sürgünlerin düzenli gelişmesine yardımcı olur.

Bitki uygun koşullarda hızlı uzayan mevsimsel dallar meydana getirebilir. Bu dallar büyüme dönemi sonunda kısmen kuruyabilir veya yapraklarını tamamen kaybedebilir. Yaprak dökümünden sonra gövde ve depo organı sertliğini koruyorsa bu durum çoğunlukla doğal dinlenme süreciyle ilişkilidir. Yumuşama, kötü koku veya tabandan başlayan koyulaşma görülüyorsa kök bölgesi kontrol edilmelidir.

Cyphostemma elephantopus yaprakları kalın, etli ve bileşik yapıdadır. Yapraklar çoğunlukla iki kez parçalanmış bir görünüm sergiler. Yaprakçıklar yumurtamsı, eliptik veya yuvarlağa yakın biçimlerde gelişebilir. Kenarlarında iki ile beş arasında düzensiz ve sivri uçlu lob bulunabilir. Aynı bitki üzerinde farklı biçimlere sahip yaprakçıkların görülmesi mümkündür. Yaprak dokusunun etli olması, büyüme döneminde belirli miktarda su depolanmasını sağlar.

Yeni oluşan yapraklar ve sürgünler başlangıçta ince tüylerle kaplı olabilir. Yapraklar olgunlaştıkça tüylerin yoğunluğu azalır. Yeterli ışık alan bitkilerde yapraklar daha sık, kalın ve dengeli biçimde gelişir. Işık yetersiz olduğunda gövdeler uzar, yapraklar arasındaki mesafe artar ve yeni yaprakçıklar normalden küçük kalabilir. Ani yaprak sararması ise yalnızca ışık eksikliğinden kaynaklanmaz. Serinleyen ortam, mevsimsel dinlenme, aşırı sulama veya kök sorunları da yaprak kaybına yol açabilir.

Cyphostemma elephantopus için yüksek aydınlık sağlayan bir konum seçilmelidir. Bitki doğrudan güneşe uyum gösterebilir; ancak iç mekânda veya gölgede yetişmiş bir örnek yoğun güneşe bir anda çıkarılmamalıdır. Güneşlenme süresi birkaç hafta boyunca kademeli biçimde artırılmalıdır. Sabah güneşi veya günün ilerleyen saatlerindeki daha düşük şiddetli güneş, yaprak ve sürgün gelişimi açısından uygundur.

Yazın cam arkasından gelen yoğun öğle güneşi, özellikle yeni gelişen yapraklarda kuru ve açık renkli yanık alanları oluşturabilir. Yaprakların güçlü ışık alması yararlı olsa da açıkta kalan kaudeksin uzun süre aşırı ısınması önlenmelidir. Koyu renkli saksılar ve hava dolaşımı bulunmayan sıcak pencere önleri kök bölgesindeki sıcaklığı hızla yükseltebilir. Bitkinin yaprakları aydınlıkta tutulurken saksı ve kök bölgesi aşırı ısınmadan korunmalıdır.

İç mekânda yetiştirilen Cyphostemma elephantopus pencereye yakın konumlandırılmalıdır. Yalnızca genel oda ışığı alan uzak noktalar sağlıklı gelişim için yeterli olmayabilir. Yeni sürgünler ışığa doğru belirgin biçimde eğiliyorsa veya yaprak aralıkları açılıyorsa konum daha aydınlık bir alanla değiştirilmelidir. Saksı zaman zaman çevrilebilir; ancak yeni gelişim ve çiçeklenme sırasında bitkinin yeri sürekli değiştirilmemelidir.

Toprak karışımı fazla suyu hızlı uzaklaştıran, gevşek ve köklerin hava almasına izin veren yapıda olmalıdır. Kaktüs ve sukulentler için hazırlanmış geçirgen topraklar kullanılabilir. Karışımın drenajını artırmak amacıyla ponza, lav kırığı veya iri perlit eklenebilir. Tamamen ince torftan oluşan topraklar sulama sonrasında uzun süre nemli kalabileceğinden Cyphostemma elephantopus kökleri için uygun değildir.

Karışımın tamamının mineral malzemeden oluşması zorunlu değildir. Yapraklı dönemde hızlı sürgün geliştiren bitkinin sınırlı miktarda nem ve besin tutabilen bir organik bölüme de ihtiyacı vardır. Organik ve mineral malzemeler dengelenmeli, karışım sulamadan sonra sıkışmamalıdır. Su saksının kenarlarından doğrudan akıp gitmemeli, kök topunun tamamına ulaşabilmelidir.

Cyphostemma elephantopus sulaması bitkinin büyüme durumuna göre düzenlenmelidir. Yeni yaprak ve sürgünler oluşurken toprak karışımının önemli bölümü kuruduğunda sulama yapılabilir. Saksının yalnızca üst yüzeyinin kuru görünmesi yeterli değildir. Orta ve alt katmanlarda devam eden nem de kontrol edilmelidir. Karışım belirgin biçimde kuruduğunda toprağın tamamı ıslanacak şekilde su verilmelidir.

Sulama sonrasında fazla suyun drenaj deliklerinden çıkmasına izin verilmeli ve saksı tabağında biriken su boşaltılmalıdır. Sık aralıklarla az miktarda su vermek, toprağın bazı bölümlerini sürekli nemli bırakabilir. Kapsamlı sulama yapıldıktan sonra karışımın yeniden kuruması beklenmelidir. Bu yöntem köklerin saksı içine daha dengeli yayılmasına yardımcı olur.

Bitki yapraklıyken ve aktif sürgünler geliştirirken uzun süre tamamen kuru bırakılmamalıdır. Yaprakların gevşemesi, kenarlarının içe kıvrılması ve sürgün uçlarının büyümeyi durdurması su ihtiyacını gösterebilir. Buna rağmen sulamadan önce toprağın durumu kontrol edilmelidir. Toprak ıslakken yapraklar gevşiyorsa sorun susuzluktan değil, köklerin fazla nem nedeniyle görevini yerine getirememesinden kaynaklanabilir.

Sonbaharda veya ortam koşullarının değiştiği başka bir dönemde yapraklar sararıp dökülmeye başladığında sulama aralıkları uzatılmalıdır. Bitki tamamen yapraksız kaldığında aktif dönemdeki su düzeni sürdürülmemelidir. Dinlenme sırasında toprak büyük ölçüde kuru tutulmalıdır. Serin koşullarda sık sulanan yapraksız bitkilerde kök ve depo organı kaybı görülebilir.

Dinlenme döneminde kaudekste hafif bir büzülme oluşması mümkündür. Bu durum tek başına yoğun sulama yapılmasını gerektirmez. Sağlıklı depo dokusu sertliğini korumalıdır. Kaudeks tabanında yumuşaklık, koyu renkli alanlar veya ıslak bir doku görülüyorsa bitki saksıdan çıkarılarak kökleri incelenmelidir. Zarar görmüş bölümler temiz bir kesiciyle uzaklaştırılmalı ve sağlam yüzeylerin kuruması beklenmelidir.

Cyphostemma elephantopus için geniş drenaj delikleri bulunan bir saksı seçilmelidir. Kök sisteminden çok daha büyük kapların kullanılması, kullanılmayan toprak bölümünün geç kurumasına neden olur. Bununla birlikte bitkinin genişleyen yer altı organı için yeterli alan sağlanmalıdır. Saksı ölçüsü köklerin gelişmesine izin vermeli, ancak aşırı miktarda nem tutacak kadar büyük olmamalıdır.

Kalın depo organı ve uzun sürgünler bitkinin ağırlık merkezini değiştirebilir. Bu nedenle tabanı dengeli ve devrilmeye karşı dayanıklı bir saksı kullanılmalıdır. Saksı değişimi kökler kabı doldurduğunda, kaudeks için yeterli alan kalmadığında veya toprak fiziksel yapısını kaybettiğinde yapılabilir. Her yıl saksı değişimine gerek yoktur.

Saksı değişimi sırasında yer altındaki geniş depo organı ve ince kökler zorlanmamalıdır. Eski toprak sert biçimde çekilmemeli, gevşek bölümler dikkatlice temizlenmelidir. Kesilen veya zedelenen kökleri bulunan bitki hemen bol miktarda sulanmamalıdır. Hasarlı yüzeylerin kurumasına izin verildikten sonra sulamaya kontrollü biçimde başlanmalıdır.

Cyphostemma elephantopus sıcak koşullarda aktif gelişim gösterir ve dona karşı korunmalıdır. Soğuk dönemde bitki kuru tutulmalı, düşük sıcaklık ile ıslak toprağın birlikte devam etmesine izin verilmemelidir. İç mekânda soğuk pencere camına temas eden sürgünler zarar görebilir. Saksı klima, kalorifer veya doğrudan sıcak hava üfleyen cihazların hemen karşısına yerleştirilmemelidir.

Yüksek hava nemi oluşturulmasına ihtiyaç duymaz. Yapraklara ve gövdelere düzenli su püskürtülmesi gerekli değildir. Tüylü genç sürgünler ve yapraklar üzerinde kalan suyun kuruması zaman alabilir. Sulama doğrudan toprağa yapılmalı ve kapalı ortamda hafif hava hareketi sağlanmalıdır.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Kaktüs ve sukulentler için hazırlanmış dengeli bir besin seyreltilerek uygulanabilir. Yüksek azot içeren yoğun ürünler gövdelerin hızlı fakat zayıf uzamasına neden olabilir. Bitki yapraksızken, kök sorunu yaşarken veya yeni saksıya alınmışken gübre verilmemelidir.

Cyphostemma elephantopus çoğunlukla tohumla çoğaltılır. Tohumdan yetişen bitkiler türün karakteristik depo organını daha düzenli biçimde geliştirebilir. Tohum kabuğu sert olduğundan çimlenme yavaş ve düzensiz gerçekleşebilir. Ekim için hava geçirgen, temiz ve fazla suyu tutmayan bir karışım kullanılmalıdır. Çimlenme süresince toprak tamamen kurutulmamalı, ancak sürekli ıslak da bırakılmamalıdır.

Genç fideler doğrudan yakıcı güneşe çıkarılmamalıdır. İlk yapraklar oluştuktan sonra ışık miktarı aşamalı olarak artırılabilir. Fidelerin küçük kök sistemi büyük saksılarda kolayca fazla neme maruz kalabileceğinden kap ölçüsü kök hacmine göre büyütülmelidir. Genç bitkilerde depo organı toprak içinde bırakılmalı ve erken dönemde görünür hâle getirilmeye çalışılmamalıdır.

Gövde çeliğiyle çoğaltma mümkün olsa da çelikten yetişen bitkiler tohumdan gelişen örneklerdeki kadar büyük ve düzenli bir depo organı oluşturmayabilir. Çelik alınacaksa aktif büyüyen, sağlıklı ve zarar görmemiş bir sürgün seçilmelidir. Kesik yüzey kısa süre kurutulduktan sonra geçirgen bir köklendirme karışımına yerleştirilebilir. Köklenme gerçekleşmeden yoğun sulama yapılmamalıdır.

Cyphostemma elephantopus çiçekleri sürgünler üzerinde oluşan saplı ve çok dallı çiçek kurullarında gelişir. Tek tek çiçekler küçük, sarımsı yeşil veya donuk yeşil tonlardadır. Çiçek tomurcukları tabana yakın bölümde genişleyen, orta kısmında daralan ve uçta yeniden yuvarlaklaşan bir yapı gösterebilir. Çiçeklenme doğal yaşam alanında yağışlı ve aktif büyüme döneminde gerçekleşir.