Cissus quadrangularis

Cissus quadrangularis, Vitaceae familyasına bağlı, sukulent karakterli, dört köşeli etli gövdeleriyle tanınan sarılıcı ve tırmanıcı gelişim gösteren özel bir bitkidir. Halk arasında farklı isimlerle bilinse de bakım açısından en önemli özelliği, su depolayabilen kalın gövdeleri ve hızlı uzama eğilimidir. Klasik yapraklı sarmaşıklardan farklı olarak bu türde asıl dikkat çeken bölüm yapraklardan çok dört kanatlı, boğumlu ve etli gövde yapısıdır. Doğru koşullarda oldukça hızlı gelişebilir, destek bulduğunda yukarı doğru sarılabilir veya sarkıcı şekilde büyüyebilir. Cissus quadrangularis bakımı için parlak ışık, geçirgen toprak, drenajlı saksı, kontrollü sulama ve düzenli yönlendirme temel bakım unsurlarıdır.

Cissus quadrangularis’in gövdeleri kalın, etli, boğumlu ve belirgin şekilde dört köşelidir. Gövde kenarlarında hafif çıkıntılı hatlar bulunur ve bu yapı bitkiye oldukça karakteristik bir görünüm kazandırır. Genç sürgünler açık yeşil ve daha canlı renkte olurken, yaşlanan gövdeler koyu yeşil, gri-yeşil veya hafif mat tonlara dönebilir. Sağlıklı gövdeler sert, dolgun ve diri görünmelidir. Gövdede aşırı büzüşme uzun süreli susuzlukla ilişkili olabilir; ancak dipten yumuşama, koyulaşma, sulu doku oluşumu veya kötü koku fazla sulama ve kök bozulması belirtisi olabilir. Bu türde gövde etli olduğu için fazla su, çoğu zaman susuzluktan daha hızlı zarar verir.

Cissus quadrangularis yaprak özellikleri bakımından gövdeler kadar baskın değildir. Yapraklar boğum noktalarından çıkar ve genellikle küçük, yuvarlak, oval ya da hafif kalp biçimine yakın olabilir. Bazı dönemlerde bitki daha yapraklı görünürken, bazı dönemlerde yapraklarını azaltabilir. Bu durum her zaman bir sorun anlamına gelmez. Bitkinin ana taşıyıcı ve su depolayan bölümü gövdeler olduğu için bakım değerlendirmesinde yapraklardan çok gövde sertliği, yeni sürgün oluşumu ve kök sağlığı dikkate alınmalıdır. Yapraklarda sararma, yumuşama ve ani dökülme çoğunlukla fazla su, ışık değişimi veya kök stresinden kaynaklanabilir.

Cissus quadrangularis ışık ihtiyacı yüksek sayılabilecek düzeydedir. Bitki parlak ışıkta daha güçlü, kalın ve sağlıklı gövdeler oluşturur. İç mekânda yetiştirilecekse gün içinde uzun süre aydınlık alan bir pencere önü tercih edilmelidir. Doğu veya batı cepheli alanlar uygundur. Güney cephede bakılacaksa yaz aylarında cam arkasından gelen sert öğle güneşi kontrollü verilmelidir. Bitki doğrudan güneşe alışabilir; ancak düşük ışıkta yetişmiş bir bitki bir anda yoğun güneşe çıkarılırsa gövde yüzeyinde yanık ve renk bozulmaları görülebilir. Yetersiz ışıkta gövdeler zayıf, ince ve gevşek uzar; boğum araları açılır ve bitki formunu kaybeder.

Toprak seçimi bu tür için çok önemlidir. Cissus quadrangularis, uzun süre nemli kalan ağır topraklarda sağlıklı gelişmez. Kök çevresinin sulama sonrasında hızlı şekilde havalanması gerekir. Kaktüs ve sukulentler için hazırlanmış geçirgen karışımlar kullanılabilir. Bu karışıma ponza, iri perlit, lav taşı, dere kumu veya küçük çakıl gibi mineral malzemeler eklenirse drenaj daha güvenli hale gelir. Toprak tamamen besinsiz olmamalıdır; fakat fazla organik madde içeren, sıkışan ve geç kuruyan karışımlardan kaçınılmalıdır. Saksı altında mutlaka drenaj deliği bulunmalıdır. Drenajsız kaplarda yetiştirme, gövde diplerinde yumuşama ve kök çürümesi riskini ciddi şekilde artırır.

Sulama kontrollü yapılmalıdır. Cissus quadrangularis sulama düzeninde temel kural, toprağın belirgin şekilde kurumasını beklemektir. Yalnızca yüzey kuruluğu yeterli değildir; saksının iç kısmında da fazla nem kalmadığından emin olunmalıdır. Sulama yapıldığında su kök bölgesine ulaşmalı ve fazla su drenaj deliklerinden çıkmalıdır. Saksı tabağında su bekletilmemelidir. Aktif büyüme döneminde daha düzenli sulama gerekebilir; ancak sulama takvime göre değil, toprağın kuruma hızına göre ayarlanmalıdır. Serin dönemlerde, ışık azaldığında veya gelişim yavaşladığında sulama azaltılmalıdır. Gövdeler hafif büzüşüyorsa susuzluk düşünülebilir; fakat toprak hâlâ nemliyse sulama yapılmamalıdır.

Cissus quadrangularis sıcak ve aydınlık ortamları sever. Don olaylarına ve düşük sıcaklıkta ıslak kalan toprağa karşı hassastır. İç mekânda normal oda sıcaklıklarında rahatlıkla yetiştirilebilir. Bitki doğrudan klima, kalorifer veya sürekli cereyan alan noktalara yerleştirilmemelidir. Hava dolaşımı iyi olmalıdır; ancak sert rüzgâr uzun ve kırılgan sürgünlere zarar verebilir. Dış mekânda yetiştirilecekse yağmur altında uzun süre kalmayacağı, sabah güneşi alan ve hava dolaşımı iyi bir konum tercih edilmelidir. Özellikle serin havalarda saksının ıslak kalması risklidir.

Bu tür hızlı uzayabildiği için destek kullanımı önemlidir. Gövdeler kendi başına dik durabilir; ancak uzadıkça eğilebilir, sarkabilir veya çevresindeki bitkilere dolanabilir. İnce bir çubuk, tel halka, kafes destek veya askılı saksı kullanılabilir. Bitki destek üzerinde yetiştirildiğinde daha düzenli ve güçlü görünür. Sarkıcı yetiştirilecekse uzun gövdelerin kırılmaması için konum dikkatli seçilmelidir. Fazla uzayan, zayıf veya formu bozan sürgünler budanabilir. Budama, bitkinin daha kontrollü gelişmesine ve yeni sürgünler oluşturmasına yardımcı olur.

Cissus quadrangularis çiçekleri küçük ve gösterişsizdir. Çiçekler genellikle küçük salkımlar halinde oluşur ve yeşilimsi, sarımsı ya da açık tonlarda görülebilir. Bu tür çoğunlukla çiçeği için değil, etli dört köşeli gövdeleri ve tırmanıcı formu için yetiştirilir. Uygun ışık, sağlıklı kök yapısı ve güçlü gelişim çiçeklenme ihtimalini artırabilir; ancak iç mekân koşullarında çiçeklenme her zaman belirgin olmayabilir. Çiçeklenme döneminde sulamayı artırmak gerekmez. Fazla su, çiçekten çok kök ve gövde sorunlarına yol açabilir.

Gübreleme ölçülü yapılmalıdır. Aktif büyüme döneminde düşük dozlu, dengeli içerikli bir bitki besini kullanılabilir. Çok sık ve yüksek doz gübreleme, gövdelerin hızlı ama zayıf gelişmesine neden olabilir. Bu da bitkinin formunu bozabilir ve gövdeleri daha hassas hale getirebilir. Gelişimin yavaşladığı dönemlerde, kış aylarında, yeni saksı değişimi sonrasında veya kökleri zarar görmüş bitkilerde gübreleme yapılmamalıdır. Bu türde güçlü ışık ve doğru sulama, gübreden daha belirleyicidir.

Cissus quadrangularis üretimi oldukça kolaydır ve genellikle gövde çeliğiyle yapılır. Sağlıklı, diri ve birkaç boğum içeren bir gövde parçası seçilmelidir. Kesilen çelik doğrudan ıslak toprağa dikilmemeli, kesik yüzeyin kısa süre kuruması beklenmelidir. Bu bekleme süresi çeliğin dipten bozulma riskini azaltır. Daha sonra çelik, geçirgen ve mineral oranı yüksek bir karışıma dikilebilir. Boğum noktalarının toprağa temas etmesi köklenmeyi destekler. Köklendirme döneminde toprak sürekli ıslak tutulmamalıdır; hafif kontrollü nem yeterlidir. Fazla su, kök oluşmadan önce çeliğin yumuşamasına neden olabilir. Çelikler parlak fakat yakıcı olmayan ışıkta tutulmalıdır. Yeni sürgün oluşumu köklenmenin başladığını gösterir.