Cussonia arborea

Cussonia arborea, Araliaceae familyasında yer alan, kalın gövdesi ve dalların uçlarında toplanan bileşik yapraklarıyla tanınan bir ağaç türüdür. Doğal yayılışı Batı, Orta ve Doğu Afrika’dan Afrika’nın güneyindeki bazı bölgelere kadar uzanır. Açık ormanlarda, savanlarda, kayalık yamaçlarda ve mevsimsel kuraklığın belirgin olduğu ağaçlık alanlarda yetişir. Doğal ortamında 10–13 metreye kadar boylanabilir. Saksıda yetiştirildiğinde ise kök alanı ve düzenli budama nedeniyle daha sınırlı ölçülerde kalır.

Cussonia arborea gövdesi genç dönemde daha düzgünken yaşlandıkça kalınlaşır ve düzensiz bir görünüm kazanabilir. Gövde çapı doğal koşullarda oldukça geniş olabilir. Açık kahverengi veya grimsi kahverengi kabuk kalın, pürüzlü ve mantarı andıran bir yapı oluşturur. Kuraklığa uyum sağlayan gövde ve kök dokuları su depolayabilir. Dallar çoğunlukla gövdenin üst bölümünde gelişir ve yapraklar dalların uçlarında yoğunlaşır.

Cussonia arborea yaprakları uzun saplı ve elsi bileşik yapıdadır. Bir yaprak genellikle merkezî bir noktadan çıkan 5–9 yaprakçıktan oluşur. Yaprak sapı uygun koşullarda 50 santimetreye kadar uzayabilir. Yaprakçıklar yumurtamsı, eliptik veya uzunca oval biçimdedir. Kenarları dişli, yuvarlak dişli ya da bazı örneklerde büyük ölçüde düz olabilir. Üst yüzey çoğunlukla koyu yeşil, alt yüzey ise daha açık renktedir.

Yaprakların dalların uçlarında şemsiye biçiminde toplanması, Cussonia arborea’nın temel morfolojik özelliklerinden biridir. Bitki kuraklık, düşük sıcaklık veya belirgin çevre değişimi yaşadığında yapraklarını dökebilir. Yaprak dökümü her zaman kök sorunu bulunduğunu göstermez. Özellikle dinlenme döneminde sulama azaltılmalı ve yeni yaprak gelişimi başlayıncaya kadar toprak sürekli nemli tutulmamalıdır.

Cussonia arborea bakımında güçlü ışık önemlidir. Bitki birkaç saat doğrudan güneş alabilen aydınlık alanlarda daha dengeli gelişir. İç mekânda güney, güneydoğu veya güneybatı yönüne bakan aydınlık bir pencere önü tercih edilebilir. Işık yetersiz olduğunda sürgünler gereğinden fazla uzayabilir, yaprak sapları zayıflayabilir ve yaprakçıklar arasındaki mesafe artabilir.

Uzun süre düşük ışıkta kalan bir bitki doğrudan yoğun yaz güneşine çıkarılmamalıdır. Güneş alma süresi birkaç hafta içerisinde kademeli olarak artırılmalıdır. Ani geçişler yapraklarda açık renkli yanık alanları oluşturabilir. Yazın dış ortama alınacak bitkiler önce sabah güneşine alıştırılmalı, ardından daha uzun süreli doğrudan ışığa geçirilmelidir.

Cussonia arborea sıcak ve ılıman koşullarda aktif gelişim gösterir. Büyüme döneminde yaklaşık 18–30 °C aralığı uygundur. Tropikal kökenli olması nedeniyle uzun süreli soğuğa ve dona karşı korunmalıdır. Sıcaklığın düşmesi yaprak dökümünü hızlandırabilir. Kış boyunca bitkinin aydınlık, hava dolaşımı bulunan ve don riski taşımayan bir ortamda tutulması gerekir.

Cussonia arborea toprağı gevşek, besin maddesi içeren ve suyu kolayca uzaklaştırabilen yapıda olmalıdır. Sukulentler için hazırlanmış geçirgen karışımlar, kaliteli bitki toprağıyla dengeli biçimde birleştirilebilir. Ponza, lav taşı, perlit veya iri taneli kum gibi mineral bileşenler kök çevresindeki hava boşluklarının korunmasına yardımcı olur. Yoğun, sıkışan ve uzun süre ıslak kalan topraklar köklerin sağlıklı gelişmesini engelleyebilir.

Saksının tabanında yeterli büyüklükte drenaj delikleri bulunmalıdır. Bitkinin su depolayan kalın kökleri ve zamanla genişleyen gövdesi dikkate alınarak dengeli, devrilmeye karşı dayanıklı bir saksı seçilmelidir. Kök sisteminden çok daha büyük bir saksı kullanılması, toprağın orta bölümünün geç kurumasına neden olabilir. Saksı değişimi genç bitkilerde kökler alanı doldurduğunda, olgun örneklerde ise toprak yapısı bozulduğunda yapılabilir.

Cussonia arborea sulaması büyüme dönemi ile dinlenme dönemine göre düzenlenmelidir. İlkbahar ve yaz aylarında toprağın önemli bölümü kuruduktan sonra kapsamlı sulama yapılabilir. Verilen su kök bölgesinin tamamına ulaşmalı ve fazlası drenaj deliklerinden dışarı çıkmalıdır. Saksı tabağında biriken su bekletilmemelidir.

Bitki aktif olarak yaprak ve sürgün geliştirirken uzun süre tamamen susuz bırakılmamalıdır. Bununla birlikte sürekli nemli toprak da uygun değildir. Sulamalar arasında karışımın belirgin biçimde kurumasına izin verilmelidir. Sonbaharda büyüme yavaşladığında sulama aralıkları uzatılmalı, yapraklarını döken bitkiye verilen su belirgin ölçüde azaltılmalıdır. Yaprak bulunmayan serin dönemde fazla sulama, kök dokularının zarar görmesine yol açabilir.

Cussonia arborea hava dolaşımının bulunduğu ortamlarda daha dengeli gelişir. Kapalı ve havasız alanlarda sulama sonrasında toprağın kuruma süresi uzar. Yaprakların sürekli ıslak bırakılmaması ve gövde tabanında su birikmemesi gerekir. Çok kuru iç mekân havasında yeni yaprakların uçlarında kuruma görülebilir; ancak bu durum toprağın sürekli ıslak tutulmasıyla giderilmemelidir.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Dengeli içerikli bir sıvı bitki besini, ilkbahar ve yaz boyunca seyreltilerek uygulanabilir. Dinlenme dönemindeki, yapraklarını dökmüş, kökleri zarar görmüş veya yeni saksıya alınmış bitkilere gübre verilmemelidir. Fazla azot, uzun ve dayanıksız sürgünlerin oluşmasına neden olabilir.

Cussonia arborea tohumla çoğaltılabilir. Olgun meyvelerden çıkarılan tohumlar temizlendikten sonra geçirgen ve hafif nemli bir ekim karışımına yerleştirilir. Ekim ortamı sıcak tutulmalı, fakat toprak suya doygun bırakılmamalıdır. Fideler geliştikten sonra hava dolaşımı artırılmalı ve doğrudan güneşe aşamalı olarak alıştırılmalıdır. Taze tohumların çimlenme başarısı, uzun süre bekletilen tohumlara göre daha yüksek olabilir.

Tür, uygun dönemde alınan gövde veya dal çelikleriyle de üretilebilir. Kesilen yüzey dikimden önce kısa süre kurutulmalı ve çelik geçirgen bir köklendirme karışımına yerleştirilmelidir. Kök oluşmadan yapılan yoğun sulama, kesim bölgesinde doku kaybına neden olabilir. Tohumdan yetiştirilen bitkiler genellikle daha doğal bir gövde ve kök gelişimi oluşturur.

Cussonia arborea çiçekleri küçük ve gösterişsiz yapıdadır. Çiçekler dalların uçlarında oluşan, yaklaşık 50 santimetreye kadar uzayabilen ince başaklar üzerinde çok sayıda gelişir. Çiçek rengi yeşilimsi, krem veya soluk sarı tonlarında olabilir. Çiçek saplarının bir merkezden farklı yönlere uzanması, çiçeklenme döneminde dallanmış bir görünüm meydana getirir.

Çiçeklenme çoğunlukla olgun ağaçlarda ve uygun sıcaklık ile ışık koşullarında gerçekleşir. Saksıda yetiştirilen genç bitkiler uzun süre çiçek oluşturmayabilir. Tozlaşmanın ardından küçük, küresel ve hafif etli meyveler gelişir. Meyveler olgunlaştıkça mora veya koyu mor tonlarına döner ve içlerinde çoğaltmada kullanılabilecek tohumlar bulunur.