Cynanchum viminale

Cynanchum viminale, Apocynaceae familyasında yer alan, etli ve fotosentez yapabilen gövdeleriyle tanınan çok yıllık bir sukulent türüdür. Eski botanik kaynaklarında Sarcostemma viminale adıyla da geçer. Tropikal ve Güney Afrika’dan Hint Okyanusu adalarına, Arap Yarımadası’ndan Güney ve Güneydoğu Asya’ya kadar geniş bir doğal yayılış gösterir. Genellikle yağışlı ve kurak dönemlerin birbirinden ayrıldığı bölgelerde yetişir. Bu doğal döngü, bitkinin sulama isteğinin yıl boyunca aynı kalmadığını gösterir.

Cynanchum viminale gövdeleri yeşil, silindirik, etli ve çoğunlukla yapraksızdır. Sürgünler alt türe ve yetişme koşullarına bağlı olarak yerde ilerleyebilir, çevredeki yapılara tutunarak uzayabilir veya birbirine dolanan yoğun bir gövde topluluğu meydana getirebilir. Genç gövdeler daha esnek ve parlak yeşilken yaşlanan bölümler zamanla sertleşebilir. Gövde yüzeyinde bulunan mumsu tabaka su kaybının sınırlandırılmasına yardımcı olur.

Bitkinin yaprakları çok küçük, pul biçiminde ve kısa ömürlüdür. Yeni gelişen sürgünlerde fark edilebilen bu yapılar kısa süre sonra dökülebilir. Olgun bitkinin tamamen yapraksız görünmesi normal gelişim özelliklerinden biridir. Fotosentez görevi esas olarak yeşil gövdeler tarafından gerçekleştirilir. Bu nedenle gövde rengi ve sürgün yapısı, bitkinin genel durumu hakkında yapraklardan daha fazla bilgi verir. Sağlıklı gövdeler diri ve belirgin bir yeşil tona sahip olmalıdır.

Cynanchum viminale bakımı için gün boyunca güçlü ışık alan bir konum seçilmelidir. Bitki doğrudan güneşe uyum sağlayabilse de uzun süre gölgede kalmış örnekler yoğun güneşe aşamalı olarak alıştırılmalıdır. Ani ışık değişikliği gövdelerde açık renkli, kuru veya kahverengiye dönen yanık alanlarının oluşmasına neden olabilir. Sabah ve akşam güneşi, sıcaklığın daha düşük olduğu saatlerde yeterli ışık sağlar.

İç mekânda yetiştirilen Cynanchum viminale, pencereye uzak ve loş bir noktada tutulmamalıdır. Yetersiz ışıkta sürgünler incelir, boğum araları uzar ve yeni gövdeler daha soluk gelişir. Uzayan sürgünlerin ışığa doğru yönelmesi de konumun yeterince aydınlık olmadığını gösterebilir. Bitkinin bütün bölümlerinin dengeli ışık alması için saksı belirli aralıklarla kendi ekseni çevresinde çevrilebilir.

Cynanchum viminale toprağı hızlı süzülen, gevşek ve kök çevresinde hava dolaşımına izin veren yapıda olmalıdır. Kaktüs ve sukulentler için hazırlanmış toprak karışımları kullanılabilir. Karışımın geçirgenliğini artırmak amacıyla ponza, lav kırığı, iri perlit veya benzeri mineral malzemeler eklenebilir. Yoğun torf içeren karışımlar sulama sonrasında uzun süre nemli kalabileceğinden kök ve gövde tabanında bozulma riskini yükseltir.

Sulama sıklığı sabit gün aralıklarıyla belirlenmemelidir. Saksının büyüklüğü, ortam sıcaklığı, ışık miktarı ve bitkinin büyüme hızı birlikte değerlendirilmelidir. Aktif sürgün gelişimi sırasında toprak büyük ölçüde kuruduğunda sulama yapılabilir. Karışımın yalnızca yüzeyi değil, saksının orta ve alt bölümleri de kontrol edilmelidir.

Sulama sırasında toprak bütünüyle ıslatılmalı ve fazla suyun drenaj deliklerinden dışarı çıkmasına izin verilmelidir. Saksı tabağında kalan su bekletilmemelidir. Sık aralıklarla az miktarda su vermek yerine, kuruma tamamlandıktan sonra kontrollü ve kapsamlı bir sulama yapılmalıdır. Sürekli hafif nemli tutulan toprak, sukulent gövdeli bu türün köklerinde oksijen yetersizliğine yol açabilir.

Sonbahar ve kış döneminde sıcaklığın düşmesiyle birlikte büyüme yavaşlıyorsa sulama aralıkları uzatılmalıdır. Serin ortamda bulunan bitkinin toprağı uzun süre ıslak bırakılmamalıdır. Sıcak ve güçlü ışık alan bir iç mekânda gelişim devam ediyorsa sulama tamamen kesilmemeli, toprağın kuruma hızı takip edilmelidir. Mevsim adı tek başına sulama kararını belirlemek için yeterli değildir.

Cynanchum viminale için tabanında açık drenaj delikleri bulunan bir saksı kullanılmalıdır. Kök sisteminden çok daha büyük kaplar, kullanılmayan toprak miktarını artırarak kuruma süresini uzatabilir. Saksı ölçüsü köklerin gelişebileceği kadar geniş, fakat gereksiz miktarda karışım barındırmayacak kadar kontrollü seçilmelidir. Uzun sürgünlerin ağırlığı saksının dengesini bozuyorsa geniş tabanlı bir kap kullanılabilir.

Saksı değişimi köklerin mevcut kabı doldurması, drenajın zayıflaması veya toprağın sıkışması durumunda yapılmalıdır. İşlem sırasında gövde tabanı ve kökler zorlanmamalıdır. Hasar gören kök yüzeylerinin toparlanmasına izin vermek amacıyla yeni saksıya alınan bitkiye hemen fazla miktarda su verilmemelidir. Eski karışım tamamen parçalanarak köklerden ayrılmak yerine gevşek bölümler kontrollü biçimde temizlenmelidir.

Cynanchum viminale sıcak koşullarda daha düzenli gelişir. Tür geniş bir doğal yayılışa sahip olsa da saksıda yetiştirilen örnekler düşük sıcaklıktan daha hızlı etkilenir. Bitki don olaylarından korunmalı ve soğuk hava koşullarında ıslak toprakta bırakılmamalıdır. Özellikle kış aylarında sürgünlerin soğuk pencere camına temas etmesi önlenmelidir.

Yüksek hava nemi oluşturulmasına gerek yoktur. Gövdelere sürekli su püskürtülmesi, birleşme noktalarında uzun süreli ıslaklık meydana getirebilir. Doğal hava hareketi bulunan, ancak sert ve sürekli hava akımına maruz kalmayan bir konum tercih edilmelidir. Isıtıcı ve klima çıkışları gövdelerde hızlı su kaybına ve sıcaklık dalgalanmalarına neden olabilir.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Kaktüs ve sukulentlere uygun, düşük azot oranına sahip bir besin seyreltilerek kullanılabilir. Fazla azot sürgünlerin hızlı, ince ve dayanıksız biçimde uzamasına neden olabilir. Toprak tamamen kuruyken gübre uygulanmamalı ve bitkinin gelişimi durmuşsa besin verilmemelidir.

Cynanchum viminale gövde çeliğiyle çoğaltılabilir. Sağlıklı bir sürgünden alınan çeliğin kesik yüzeyi, dikimden önce havadar bir ortamda kurutulmalıdır. Kesik alan kapandıktan sonra çelik, mineral oranı yüksek ve kuruya yakın bir karışıma yerleştirilebilir. Kök oluşmadan önce yoğun sulama yapılması çeliğin alt bölümünde yumuşamaya yol açabilir. İlk sulamalar sınırlı tutulmalı ve karışımın yeniden kurumasına izin verilmelidir.

Tür tohumla da çoğaltılabilir. Tohumlar uzun ve dar folikül meyvelerin içinde gelişir. Meyveler olgunlaştığında açılır ve beyaz, ipeksi tüyler taşıyan tohumlar rüzgârla dağılır. Tohum elde edilmek isteniyorsa olgunlaşmaya yaklaşan meyveler kontrol altında tutulmalıdır. Taze tohumlar geçirgen bir karışıma ekilmeli ve çimlenme sürecinde ortam suya doygun bırakılmadan hafif nemli tutulmalıdır.

Cynanchum viminale çiçekleri gövde boğumlarında veya sürgünlerin uçlarına yakın bölümlerde oluşan küçük şemsiye biçimli kümeler üzerinde gelişir. Çiçek rengi alt türe göre krem, beyaz, sarımsı beyaz veya yeşilimsi tonlarda değişebilir. Beş parçalı çiçeklerin merkezinde Apocynaceae familyasına özgü korona yapısı bulunur. Bazı formlarda çiçekler belirgin bir koku yayabilir. Çiçeklenme zamanı doğal bölgeye, sıcaklığa, yağış düzenine ve bitkinin gelişim dönemine göre farklılık gösterebilir.

Çiçeklenmenin desteklenmesi için bitkinin yeterli ışık alması, aktif büyüme döneminde tamamen susuz bırakılmaması ve kışın gereğinden fazla sulanmaması gerekir. Sürekli düşük ışıkta yetiştirilen veya yüksek azotla hızlı büyümeye zorlanan bitkilerde çiçek oluşumu azalabilir. Genç çeliklerin çiçeklenebilmesi için öncelikle yeterli gövde ve kök kütlesine ulaşması gerekir.

Bitkinin gövdesi kesildiğinde beyaz renkli sütlü özsu çıkabilir. Bu sıvının cilt, göz ve ağızla temasından kaçınılmalıdır. Budama ve çoğaltma sırasında eldiven kullanılmalı, kesim aletleri işlem sonrasında temizlenmelidir. Cynanchum viminale çocukların ve evcil hayvanların erişemeyeceği bir konumda tutulmalıdır.