Delosperma tradescantioides

Delosperma tradescantioides, Aizoaceae familyasına ait, çok yıllık ve sukulent yapılı bir alt çalı türüdür. Doğal yayılışı Güney Mozambik’ten Güney Afrika’ya kadar uzanır; Kew kayıtlarında Cape Provinces, Esvatini, KwaZulu-Natal, Mozambik ve Güney Afrika’nın kuzey bölgelerinde doğal olarak bulunduğu belirtilir. Güney Afrika’daki belirgin yaşam alanları arasında Eastern Cape bölgesindeki Kei Nehri ve nehrin kollarını çevreleyen vadiler yer alır. Tür, çoğunlukla gölgeli geçitlerde ve doğu ya da güney yönüne bakan sarp kayalıkların yarı gölgeli bölümlerinde gelişir. Bu doğal ortam, Delosperma tradescantioides bakımının birçok güneş seven Delosperma türünden farklı düzenlenmesini gerektirir.

Delosperma tradescantioides, kayalık yüzeylerden aşağı doğru uzayabilen ince ve esnek gövdeler oluşturur. Sürgünleri uygun koşullarda yaklaşık bir metreye kadar ulaşabilir ve zamanla gevşek kümeler meydana getirebilir. Genç dallar yeşil veya bordo-yeşil tonlarda, yaklaşık 2 milimetre kalınlığında ve yuvarlak kesitlidir. Gövde yüzeyi tüylü ya da pürüzsüz olabilir; olgunlaşan dallar ise zamanla gri bir renk alabilir. Kök sistemi kalın bir ana kökten çok, toprağın farklı bölümlerine yayılan lifli köklerden meydana gelir. Bu kök yapısı, bitkinin sığ kaya çatlaklarında tutunmasına yardımcı olurken saksı yetiştiriciliğinde sürekli ıslak ve havasız toprağa karşı hassasiyet oluşturur.

Delosperma tradescantioides yaprakları, türü cins içerisindeki birçok ince yapraklı bitkiden ayıran belirgin özelliklere sahiptir. Etli yapraklar yaklaşık 20–30 milimetre uzunluğunda ve 12–17 milimetre genişliğindedir. Biçimleri yumurtamsı, kalbe yakın veya uca doğru daralan mızraksı bir görünüm gösterebilir. Yaprak sapı çok kısa olduğundan yapraklar gövdeye neredeyse doğrudan bağlanır. Üst yüzey hafif dışbükey, parlak ve pürüzsüz olabileceği gibi ince tüylerle de kaplanabilir. Alt yüzey daha düz yapıdadır ve bazı örneklerde morumsu renk gelişebilir. Yaprak uçları yuvarlağa yakın olmakla birlikte yumuşak ve kısa bir sivrilikle sonlanır.

Sağlıklı Delosperma tradescantioides yaprakları dolgun, esnek ve diri görünmelidir. Uzun süren susuzluk yaprakların incelmesine, aşağı doğru sarkmasına ve yüzeylerinin buruşmasına neden olabilir. Buna karşılık aşırı sulama sonucunda yaprak dokusunda yumuşama, sararma veya yarı saydam bir görünüm oluşabilir. Gövdenin toprak seviyesine yakın bölümünde koyulaşma görülmesi, kök çevresindeki uzun süreli nemin ilerlediğini gösterebilir. Bu belirtiler ortaya çıktığında sulama sıklığı kadar toprağın yapısı ve saksının drenajı da kontrol edilmelidir.

Delosperma tradescantioides ışık ihtiyacı, doğal olarak yarı gölgeli kayalıklarda gelişmesi nedeniyle dikkatli değerlendirilmelidir. Bitki güçlü aydınlığı tercih eder; ancak özellikle yaz aylarında gün ortasının yoğun ve yakıcı güneşine sürekli maruz bırakılmamalıdır. Sabah güneşi, filtrelenmiş gün ışığı veya parlak yarı gölge koşulları sağlıklı gelişim için uygundur. Gün boyunca tamamen karanlık kalan bir yerde ise sürgünler incelerek uzayabilir, yapraklar arasındaki mesafe açılabilir ve çiçeklenme azalabilir. İç mekânda yetiştirildiğinde doğu ya da güneydoğu yönüne bakan aydınlık bir pencere önü kullanılabilir. Güney yönlü pencerelerde yazın öğle güneşini hafifleten ince bir perde gerekebilir. Türün doğal ortamda güney ve doğuya bakan kayalık yüzeylerde, çoğunlukla kısmi gölgede yetiştiği kayıt altına alınmıştır.

Delosperma tradescantioides toprağı gevşek, havadar ve fazla suyu kolayca uzaklaştırabilen özellikte olmalıdır. Kaktüs ve sukulentler için üretilmiş hazır topraklar kullanılabilir; ancak karışım yoğun torf içeriyorsa ponza, perlit, lav taşı veya iri taneli kum gibi mineral bileşenlerle desteklenmelidir. Bitkinin gölgeli koşullarda yetiştirilecek olması, toprağın güneş altında yetişen sukulentlere göre daha yavaş kurumasına neden olabilir. Bu nedenle organik madde oranı yüksek ve su tutan karışımlar kök çürümesi riskini artırır. Toprak sulandığında suyu hızla aşağı geçirmeli, kuruduktan sonra sert ve sıkışmış bir yapıya dönüşmemelidir.

Kullanılacak saksının altında yeterli sayıda drenaj deliği bulunmalıdır. Lifli kök sistemi nedeniyle kök miktarından çok daha büyük bir saksıya ihtiyaç duymaz. Gereğinden geniş ve derin saksılarda kullanılmayan toprak uzun süre nemli kalabilir. Sürgünlerin uzayan yapısı dikkate alınarak kök hacmine uygun, çok derin olmayan bir saksı tercih edilebilir. Toprak saksılar karışımın daha hızlı kurumasını desteklerken plastik saksılarda nem daha uzun süre korunabilir. Saksı malzemesi değiştirildiğinde sulama aralığı da yeni kuruma hızına göre yeniden ayarlanmalıdır.

Delosperma tradescantioides sulaması sabit gün aralıklarıyla değil, toprağın kuruma düzeyi kontrol edilerek yapılmalıdır. Tür yaz döneminde aktif gelişim gösterir ve doğal yaşam alanında yağışların büyük bölümü yaz aylarında gerçekleşir. İlkbahar ve yaz boyunca toprağın üst ve orta bölümü kuruduğunda kapsamlı sulama yapılabilir. Su, kök çevresinin tamamına ulaşmalı ve fazlası drenaj deliklerinden dışarı çıkmalıdır. Toprağın sürekli hafif ıslak tutulması uygun değildir; ancak aktif gelişim döneminde bitkinin haftalar boyunca tamamen susuz bırakılması da yaprak dökülmesine ve sürgün gelişiminin durmasına yol açabilir. Sonbaharda sıcaklık düştükçe sulamalar seyrekleştirilmeli, kışın ise karışımın büyük ölçüde kuruması beklenmelidir. Türün doğal bölgesinde yıllık yağışın yaklaşık 600–800 milimetre arasında olduğu ve sıcak dönemde yoğunlaştığı bildirilmektedir.

Delosperma tradescantioides ılıman sıcaklıklarda ve düzenli hava dolaşımı bulunan ortamlarda gelişir. Doğal yaşam alanında günlük ortalama en yüksek sıcaklık yaklaşık 22 °C, en düşük sıcaklık ise 14 °C civarındadır ve belirgin don görülmez. Bu nedenle yüksek rakımlı Delosperma türleriyle aynı soğuk dayanımına sahip olduğu düşünülmemelidir. Saksıda yetiştirilen bitki şiddetli ve uzun süreli dondan korunmalıdır. Kışın soğukla birlikte toprağın ıslak kalması kök ve gövde kaybı riskini artırır. Aydınlık, yağıştan korunan ve havasız olmayan bir kış konumu tercih edilmelidir.

Gübreleme yalnızca ilkbaharda, yeni sürgünlerin gelişmeye başladığı dönemde yapılmalıdır. Sukulentler için hazırlanmış düşük azotlu bir besin, üretici tarafından belirtilen miktardan daha düşük dozda uygulanabilir. Yüksek azotlu veya sık tekrarlanan gübreleme, sürgünlerin fazla uzamasına ve dokuların zayıflamasına neden olabilir. Yeni toprağa alınmış, kökleri zarar görmüş veya çürüme belirtisi taşıyan bitkilere gübre verilmemelidir. SANBI yetiştirme kayıtlarında türün ilkbahar ve yaz döneminde verilen besine karşılık verdiği belirtilmekle birlikte saksıda kontrollü ve sınırlı uygulama kök sağlığının korunması açısından daha uygundur.

Delosperma tradescantioides çoğaltma işlemi en kolay gövde çeliğiyle gerçekleştirilir. Yaklaşık 10–18 santimetre uzunluğunda sağlıklı bir sürgün kesilerek alt bölümündeki yapraklar temizlenebilir. Çelik, kumlu ve geçirgen bir karışıma yerleştirilmelidir. İnce gövdeler uzun süre açıkta bırakıldığında hızla su kaybedebileceği için günlerce kurutulmaları gerekmez. Kesim yüzeyindeki fazla nem uzaklaştıktan sonra dikim yapılabilir. Köklenme döneminde karışım tamamen suya doygun bırakılmamalı, ancak çeliklerin kuruyarak canlılığını kaybetmesine de izin verilmemelidir. Sıcak dönemde alınan çeliklerin hızla köklendiği ve köklendirme hormonu gerektirmediği bildirilmektedir.

Delosperma tradescantioides çiçekleri sürgünler üzerinde tekli olarak gelişir ve yaklaşık 25–30 milimetre çapa ulaşır. Çok sayıdaki dar taç yaprak çoğunlukla parlak eflatun veya pembe renktedir. Bunun yanında kırmızı, sarı ve daha seyrek olarak beyaz çiçekli formlar da görülebilir. Taç yapraklar yaklaşık 17 milimetre uzunluğa ulaşabilir. Çiçeklenme ilkbaharda başlayabilir ve uygun ışık, sıcaklık ve sulama koşullarında yazdan sonbahara kadar devam edebilir. Yetersiz aydınlık, sürekli ıslak toprak ve aşırı azotlu gübreleme çiçek tomurcuğu oluşumunu azaltabilir. Çiçeklenme sonrasında yaklaşık 9 milimetre çapında kapsül meyveler oluşur. Olgun kapsüller yağmurla ıslandığında açılarak koyu kahverengi tohumların çevreye dağılmasını sağlar.