Delosperma sutherlandii

Delosperma sutherlandii, Aizoaceae familyasında yer alan, çok yıllık ve yaprak dökmeyen bir sukulent türüdür. Güney Afrika’ya özgü olan tür; Gauteng, Mpumalanga, Free State ve KwaZulu-Natal çevresindeki yaz yağışlı bölgelerde doğal olarak yetişir. Kalıcı ve zamanla odunsulaşan kök tabanından her gelişim döneminde yeni dallar çıkarır. Yatay yönde genişleyen sürgünleri birbirine yaklaşarak sık bir yapı meydana getirir. Bitkinin toprak üstündeki yüksekliği çoğunlukla 10–20 santimetre civarında kalır.

Delosperma sutherlandii yaprakları etli, koyu yeşil veya griye çalan yeşil renktedir. Yapraklar yumurtamsı ile uzun dikdörtgensi arasında değişen bir biçime sahiptir ve uç kısmına doğru belirgin şekilde incelir. Yaklaşık 5–8 santimetre uzunluğa ulaşabilen yaprakların yüzeyinde veya yalnızca kenarlarında kısa ve sert tüyler bulunabilir. Genç gövdeler de benzer biçimde tüylü bir doku gösterir. Yaprak kenarları ve uçları yoğun güneş, düşük sıcaklık veya sınırlı su koşullarında kırmızımsı tonlara dönebilir. Sağlıklı yaprakların diri ve dolgun olması gerekir. Yaprakların hacmini kaybederek buruşması uzun süreli susuzluğa; yumuşaması, sararması ve gövdeye bağlandığı bölümden koyulaşması ise çoğunlukla fazla sulamaya işaret eder.

Delosperma sutherlandii bakımı için gün boyunca güçlü ışık alan bir konum seçilmelidir. Tür, sağlıklı sürgün gelişimi ve düzenli çiçeklenme için doğrudan güneşe ihtiyaç duyar. Günlük en az birkaç saat güneş alan bir yerde boğum araları kısa kalır ve yapraklar daha sık dizilir. İç mekânda yetiştirilecekse güney veya batı yönüne bakan, doğrudan güneş alan bir pencere önü kullanılmalıdır. Işık yetersiz olduğunda sürgünler ışık kaynağına doğru uzar, dallar incelir ve çiçek tomurcuğu oluşumu azalır. Gölgeli bir ortamda yetişmiş bitki aniden kuvvetli yaz güneşine çıkarılmamalıdır. Doğrudan ışık süresi kademeli olarak artırılarak yaprakların yeni koşullara uyum sağlaması beklenmelidir. SANBI ve RHS yetiştirme kayıtlarında tür için tam güneş ve mümkün olan en yüksek ışık düzeyi önerilmektedir.

Delosperma sutherlandii toprağı gevşek, hava geçirgenliği yüksek ve fazla suyu kısa sürede uzaklaştırabilecek yapıda olmalıdır. Kumlu veya tınlı topraklarda gelişebilir; asidik, nötr ve alkali pH değerlerine uyum sağlayabilir. Ancak toprağın kimyasal değerinden önce drenaj özelliği dikkate alınmalıdır. Kaktüs ve sukulentler için hazırlanan topraklar kullanılabilir. Hazır karışım yüksek oranda ince torf içeriyorsa ponza, perlit, lav taşı veya iri taneli mineral bileşenler eklenerek geçirgenlik artırılmalıdır. Sıkışan ve sulama sonrasında uzun süre çamurlu kalan topraklarda köklerin oksijen alması zorlaşır. Bu durum kök çürümesiyle birlikte gövde tabanında yumuşamaya neden olabilir.

Bitkinin yerleştirileceği saksıda açık drenaj delikleri bulunmalıdır. Delosperma sutherlandii yatay gelişen sürgünler oluşturduğu için çok derin bir saksı yerine köklerin rahatça yerleşebileceği, genişliği uygun bir saksı kullanılabilir. Bununla birlikte saksı çapı mevcut kök kütlesini gereğinden fazla aşmamalıdır. Büyük miktarda kullanılmayan toprak, özellikle serin dönemlerde çok geç kurur ve kök çevresindeki nem süresini uzatır. Toprak saksılar gözenekli yapıları nedeniyle suyun daha hızlı uzaklaşmasını sağlayabilir. Plastik saksılarda ise karışımın kuruma hızı daha düşük olabileceğinden sulama aralıkları buna göre ayarlanmalıdır. Sulama sonrasında saksı tabağında biriken su mutlaka boşaltılmalıdır.

Delosperma sutherlandii sulamasında belirli günlere bağlı bir program uygulanmamalıdır. Bir sonraki sulamadan önce saksı içerisindeki toprağın büyük ölçüde kuruduğu kontrol edilmelidir. Sulama sırasında yalnızca yüzeye az miktarda su dökmek yerine, toprağın tamamı ıslanacak şekilde su verilmeli ve fazlasının drenaj deliklerinden çıkması beklenmelidir. İlkbahar ve yaz aylarında sıcaklık yükseldikçe ve yeni sürgünler geliştikçe bitkinin su tüketimi artabilir. Bu dönemde toprak kuruduktan sonra yapılan kapsamlı sulama, sürekli verilen küçük miktarlardaki sudan daha uygundur. Sonbaharda büyümenin yavaşlamasıyla sulama aralıkları uzatılmalıdır. Kışın serin ortamda tutulan bitkinin toprağı uzun süre nemli bırakılmamalıdır. Delosperma sutherlandii kuraklığa dayanabilse de aktif gelişim döneminde çok uzun süre susuz bırakılması yaprak kaybına ve çiçeklenmenin zayıflamasına neden olabilir. Türün yetiştirilmesinde en sık karşılaşılan sorunların fazla sulama ve yetersiz drenajdan kaynaklandığı bildirilmektedir.

Delosperma sutherlandii belirli ölçüde düşük sıcaklıklara dayanabilen bir türdür. RHS sınıflandırmasında H4 dayanıklılık grubunda değerlendirilir; bu sınıf, uygun yetiştirme koşullarında yaklaşık -10 ile -5 °C arasındaki sıcaklıklara tolerans gösterebilen bitkileri kapsar. Ancak bu değer toprağın kuruya yakın ve çok geçirgen olduğu koşullar için değerlendirilmelidir. Islak kök bölgesiyle birlikte oluşan don, bitkinin soğuk dayanımını önemli ölçüde azaltır. Saksıda bulunan kökler açık topraktaki köklere göre sıcaklık değişimlerinden daha hızlı etkilendiği için uzun süreli donlarda bitki yağıştan korunan, aydınlık ve havadar bir alana alınmalıdır. Kışın sıcak ve ışığı yetersiz bir ortam da uygun değildir; bu koşullar zayıf ve gevşek sürgün oluşumuna neden olabilir.

Gübreleme yalnızca ilkbaharda, yeni büyümenin başladığı dönemde yapılmalıdır. Sukulentler için üretilmiş düşük azotlu bir besin, üretici tarafından belirtilen doz azaltılarak uygulanabilir. Azot oranı yüksek gübrelerin sık kullanılması yaprak ve sürgünlerin hızlı fakat dayanıksız gelişmesine yol açabilir. Yeni toprağa alınan bitkilerde aynı gelişim dönemi içinde ek gübre kullanılması çoğunlukla gerekli değildir. Kökleri zarar görmüş, aşırı sulanmış veya gelişimi durmuş bitkilere gübre verilmemelidir. Gübre, bakım sorunlarını gideren bir uygulama değildir; öncelikle ışık, toprak ve sulama koşulları düzenlenmelidir.

Delosperma sutherlandii çoğaltma işlemi gövde çeliği veya tohumla yapılabilir. Çelikle üretim için sağlıklı ve gelişimini tamamlamış bir sürgün seçilir. Alt kısımdaki yapraklar çıkarıldıktan sonra kesik yüzey kısa süre havalandırılır ve geçirgen sukulent toprağına yerleştirilir. Çeliğin uzun süre açıkta bekletilmesi ince sürgünlerde fazla su kaybına neden olabileceğinden kurutma süresi uzatılmamalıdır. Köklenme boyunca karışım suya doygun bırakılmamalı, yalnızca çeliğin tamamen kurumasını engelleyecek düzeyde kontrollü nem sağlanmalıdır. Tohumla çoğaltmada küçük tohumlar ince ve geçirgen karışımın yüzeyine ekilmeli, derine gömülmemelidir. Çimlenme döneminde düzenli hava dolaşımı sağlanmalı ve yüzeyde sürekli ıslaklık oluşturulmamalıdır.

Delosperma sutherlandii çiçekleri bitkinin gövde ve yaprak ölçülerine göre oldukça büyüktür. İlkbaharın sonundan yaz ortasına kadar gelişen çiçekler pembe, mor veya parlak eflatun tonlarında olabilir. Çok sayıdaki ince taç yaprak, çiçeğin merkezinin çevresine düzenli biçimde sıralanır. Orta bölümde beyaz renkli ipliksi staminodlar ve soluk sarı başçıklar bulunur. Çiçekler çoğunlukla güçlü ışık altında tam olarak açılır. Yetersiz güneş, yüksek azotlu gübreleme, kök çevresindeki sürekli nem ve gelişim dönemindeki uzun süreli susuzluk çiçek sayısını azaltabilir. Solan çiçeklerin alınması zorunlu değildir ve tür düzenli budama gerektirmez. Yalnızca kuruyan veya çürüme belirtisi taşıyan sürgünler temizlenmelidir.

Delosperma sutherlandii genel olarak hastalıklara karşı dayanıklı olsa da havasız ve fazla nemli ortamlarda kök çürümesi gelişebilir. Unlu bitler ile yaprak bitleri özellikle genç sürgünlerde, yaprakların gövdeyle birleştiği noktalarda ve çiçek tomurcuklarının çevresinde görülebilir. Bitkinin düzenli olarak kontrol edilmesi, zararlıların yoğunlaşmadan belirlenmesini sağlar. Sağlıklı bir Delosperma sutherlandii yetiştirmek için güçlü ışık, hızlı kuruyan toprak, drenaj delikli saksı ve toprağın kuruma durumuna göre yapılan ölçülü sulama birlikte uygulanmalıdır.