Delosperma scabripes

Delosperma scabripes, Aizoaceae familyasına bağlı, sürünücü gelişim gösteren çok yıllık bir sukulent türüdür. Doğal yayılış alanı Güney Afrika’nın Cape Provinces ve KwaZulu-Natal bölgeleri ile Lesotho’yu kapsar. Ilıman iklim kuşağındaki kayalık ve iyi drene olan alanlarda yetişir. 

Delosperma scabripes fazla yükselmeyen, ancak ince sürgünleriyle yatay yönde uzayabilen bir yapı oluşturur. Bitkinin toprak üstündeki yüksekliği çoğunlukla 2–10 santimetre arasında kalır. Ana gövde zamanla kalınlaşırken yan dallar yüzeye yakın biçimde ilerler. Doğal koşullarda dallar yaklaşık 30 santimetre uzunluğa ulaşabilse de uygun yetiştirme ortamlarında bir metreyi aşan sürgünler meydana gelebilir. Kökler başlangıçta etli yapıdadır ve bitki olgunlaştıkça hafif yumrulu bir kök tabanı geliştirebilir. Bu kalıcı kök yapısı, ağır çevresel koşullarda toprak üstü sürgünler zarar görse bile yeniden gelişme başlamasına yardımcı olur.

Delosperma scabripes yaprakları etli, dar ve çoğunlukla mızraksı biçimdedir. Yaprak uzunluğu yaklaşık 15–25 milimetre arasında değişebilir. Yapraklar gövde üzerinde karşılıklı çiftler hâlinde bulunur ve kısa bir yaprak sapı oluşturmadan doğrudan sürgüne bağlanır. Üst yüzey hafif içbükey, alt yüzey ise daha yuvarlak yapıdadır. Normal koşullarda mat yeşil görünen yapraklar, su stresi sırasında kırmızımsı tonlar geliştirebilir. Yaprak ve gövde yüzeyinde düzenli aralıklarla bulunan kabarcık hücreleri yaşlandıkça sertleşerek mumsu ve pürüzlü bir doku kazanır. Tür adındaki “scabripes” ifadesi de çiçek sapı ve çiçek tabanında zamanla belirginleşen bu sert, pürüzlü yapıyla ilişkilidir.

Delosperma scabripes bakımında güçlü ışık sağlanması temel gereksinimlerden biridir. Bitki doğal ortamında güneş alan kayalık bölgelerde geliştiği için gün içerisinde birkaç saat doğrudan güneş alabileceği bir yerde tutulmalıdır. Yeterli ışık, boğum aralarının kısa kalmasını ve yaprakların birbirine daha yakın gelişmesini destekler. Işık yetersiz olduğunda sürgünler incelerek uzar, yaprak çiftlerinin arasındaki mesafe artar ve bitkinin doğal gelişim biçimi bozulur. İç mekânda yetiştiriliyorsa güney veya güneydoğu yönüne bakan aydınlık bir pencere önü tercih edilmelidir. Uzun süre düşük ışıkta kalan bitkiler, doğrudan yoğun güneşe çıkarılmadan önce kademeli olarak alıştırılmalıdır.

Delosperma scabripes toprağı hem suyu hızlı uzaklaştırmalı hem de aktif büyüme döneminde köklerin tamamen susuz kalmasını önleyecek bir yapı taşımalıdır. Tür, doğal olarak kayalık alanlardaki iyi drene olan topraklarda yetişir. Kaktüs ve sukulentler için hazırlanmış toprak karışımları kullanılabilir. Karışımın fazla miktarda torf içermesi durumunda ponza, perlit, lav taşı veya iri taneli mineral bileşenler eklenerek hava geçirgenliği artırılmalıdır. Sıkışan, ağırlaşan ve sulamadan sonra uzun süre ıslak kalan topraklar köklerin oksijen almasını engelleyerek çürümeye neden olabilir.

Bitkinin yetiştirileceği saksının altında açık drenaj delikleri bulunmalıdır. Fazla suyun saksıdan serbestçe çıkması, kök sağlığının korunması açısından zorunludur. Kök sisteminden çok daha büyük bir saksı kullanılması, toprağın gereğinden uzun süre nemli kalmasına yol açabilir. Delosperma scabripes yüzeye yakın gelişen sürgünlere sahip olduğundan aşırı derin olmayan bir saksı yeterlidir. Toprak saksılar nemin daha hızlı uzaklaşmasına yardımcı olabilir. Plastik saksılarda ise karışım daha yavaş kuruyabileceği için sulama sıklığı buna göre ayarlanmalıdır.

Delosperma scabripes sulaması, birçok kurak bölge sukulentinden farklı değerlendirilmelidir. Türün doğal yaşam alanında yıllık yağış miktarı yaklaşık 780–1.000 milimetreye ulaşabilir ve yağışların önemli bölümü sıcak dönemde gerçekleşir. Bu nedenle ilkbahar ve yaz aylarında bitki uzun süre tamamen susuz bırakılmamalıdır. Toprağın üst ve orta bölümü belirgin biçimde kuruduğunda, karışımın tamamını ıslatacak şekilde sulama yapılabilir. Sulamadan sonra fazla suyun drenaj deliklerinden dışarı çıkması beklenmelidir. Az miktarda ve çok sık verilen su yerine, toprağın havalanmasına izin veren kontrollü sulama uygulanmalıdır.

Sonbaharda sıcaklıkların düşmesiyle birlikte bitkinin su tüketimi azalır. Kış aylarında sulamalar seyrekleştirilmeli ve toprak sürekli nemli tutulmamalıdır. Delosperma scabripes doğal ortamında şiddetli don ve kar yağışı görebilse de soğuk dayanıklılığı, kök çevresindeki drenaj koşullarıyla yakından ilişkilidir. Soğuk hava ile ıslak toprağın aynı anda oluşması kök kaybı riskini yükseltir. Saksıda yetiştirilen bitkilerde kökler açık arazideki kadar korunmadığından uzun süreli donlara karşı önlem alınmalıdır. Kış döneminde aydınlık, havadar ve yağıştan korunan bir konum tercih edilmelidir.

Gübreleme yalnızca ilkbaharda, yeni sürgünlerin gelişmeye başladığı dönemde yapılmalıdır. Sukulentler için hazırlanmış düşük azotlu bir besin, önerilen doz azaltılarak uygulanabilir. Fazla azot verilmesi sürgünlerin hızla uzamasına, boğum aralarının açılmasına ve dokuların zayıflamasına neden olabilir. Yeni toprağa alınmış bitkilerde ilk büyüme döneminde ek gübreleme gerekli olmayabilir. Dinlenme dönemindeki, kökleri zarar görmüş veya çürüme belirtisi taşıyan bitkilere gübre verilmemelidir.

Delosperma scabripes çoğaltma işlemi gövde çeliği ve tohumla yapılabilir. Çelikle üretimde sağlıklı bir sürgünden kısa bir bölüm alınarak geçirgen toprağa yerleştirilir. Bu türün yaprakları su depolasa da ince gövdeleri belirgin ölçüde sukulent değildir. Bu nedenle kesilen sürgünler, bazı sukulentlerde uygulandığı gibi günlerce açıkta kurutulmamalıdır. Uzun süre bekletilen ince çelikler su kaybederek canlılığını yitirebilir. Kesim yüzeyinin üzerindeki fazla nem uzaklaştıktan sonra çelik hafif nemli, hava geçirgen bir karışıma dikilmelidir. Köklenme süresince toprak suya doygun bırakılmamalı ancak tamamen kurumasına da izin verilmemelidir. Küçük sürgün parçaları uygun koşullarda kolaylıkla kök oluşturabilir.

Delosperma scabripes çiçekleri sürgün uçlarında tekli veya ikili olarak meydana gelir. Dik duran kısa çiçek sapları üzerinde gelişen çiçekler yaklaşık 22 milimetre çapa ulaşabilir. Çok sayıda ince taç yapraktan oluşan çiçekler canlı koyu pembe renktedir ve bazı örneklerde merkez bölümü daha açık tonlu olabilir. Taç yapraklar bir veya iki sıra hâlinde dizilir. Çiçeğin orta bölümündeki ipliksi yapılar sarı, krem veya beyaz tonlarındadır; polenler ise sarıdır. Çiçekler ışık ve sıcaklığın yükseldiği gün ortasında açılır, gece saatlerinde kapanır.

Doğal yayılış alanında Delosperma scabripes çiçeklenmesi ilkbahardan yaz sonuna kadar devam eder. Güney yarım kürede bildirilen çiçeklenme dönemi, yağış durumuna bağlı olarak eylül ile mart ayları arasındadır. Yetiştirme ortamında çiçek oluşumu için yoğun ışık, sağlıklı kök gelişimi ve büyüme döneminde yeterli sulama sağlanmalıdır. Sürekli düşük ışık, aşırı azotlu gübreleme veya kök bölgesindeki uzun süreli ıslaklık çiçeklenmenin azalmasına neden olabilir. Çiçeklenmenin ardından oluşan soluk kahverengi kapsüller yağmur veya sulama suyuyla ıslandığında açılır ve içlerindeki küçük tohumları serbest bırakır.