Delosperma nelii

Delosperma nelii, Aizoaceae familyasına ait, toprağa yakın gelişen ve zamanla sık kümeler oluşturan çok yıllık bir sukulent türüdür. Doğal yayılışı yalnızca Lesotho ile sınırlıdır. Açık, taşlı ve suyun kolayca uzaklaştığı alanlara uyum sağlayan bitki, kısa sürgünleri ile etli yapraklarını yoğun bir doku hâlinde geliştirir. Delosperma nelii bakımında güçlü ışık, hızlı süzülen toprak ve mevsime göre düzenlenen sulama temel gereksinimlerdir.

Bitkinin gövdeleri çoğunlukla toprak yüzeyine yakın ilerler. Uç bölümleri hafifçe yükselen sürgünler zaman içinde çevreye yayılarak kompakt bir küme meydana getirir. Toprağa temas eden bazı gövdeler kendiliğinden köklenebilir. Genç sürgünler yeşil ve etli yapıdayken yaşlanan alt kısımlar sertleşerek kahverengileşebilir. Gövdeler sert kaldığı sürece bu değişim doğal yaşlanmanın bir parçasıdır. Koyulaşan ve kolayca ezilen gövde tabanları ise fazla sulamaya bağlı doku kaybını gösterebilir.

Delosperma nelii yaprakları gövdeler üzerinde karşılıklı çiftler hâlinde gelişir. Yapraklar kısa, dar, etli ve uç kısmına doğru hafifçe sivrilen yapıdadır. Renkleri çoğunlukla orta veya koyu yeşildir. Yaprak yüzeyinde bulunan küçük kabarcıksı hücreler güneş altında kristalimsi bir parlaklık oluşturabilir. Güçlü güneş, serin hava veya uzun süren kuraklık sonucunda yaprak uçlarında bronz ve kırmızımsı tonlar görülebilir.

Sağlıklı yapraklar dolgun, sert ve gövdeye sıkıca bağlı olmalıdır. Toprak tamamen kuruduğunda yapraklarda hafif küçülme veya buruşma meydana gelebilir. Bu görünüm su ihtiyacını gösterebilir. Buna karşılık toprak nemliyken yaprakların sararması, saydamlaşması veya kolayca kopması köklerin fazla sudan zarar gördüğüne işaret edebilir. Sulama kararı yalnızca yaprak görünümüne göre değil, toprağın alt bölümlerindeki nem kontrol edilerek verilmelidir.

Delosperma nelii bakımı için gün içinde birkaç saat doğrudan güneş alan bir konum tercih edilmelidir. Güçlü ışık sürgünlerin kısa ve dayanıklı kalmasını, yaprakların birbirine yakın gelişmesini ve çiçek tomurcuklarının oluşmasını destekler. Yetersiz ışıkta gövdeler incelerek uzar, yaprak çiftlerinin arasındaki mesafe açılır ve bitkinin kompakt görünümü bozulur. Çiçeklenme de belirgin biçimde azalabilir.

İç mekânda yetiştirilen bitki güneş alan geniş bir pencerenin hemen önüne yerleştirilmelidir. Pencereden uzaktaki genel oda aydınlığı uzun vadeli gelişim için yeterli değildir. Uzun süre gölgede kalmış bir Delosperma nelii yoğun yaz güneşine aniden çıkarılmamalıdır. Önce sabah güneşine alıştırılmalı, ardından doğrudan ışık aldığı süre birkaç hafta içinde artırılmalıdır.

Toprak karışımı gevşek, mineral ağırlıklı ve suyu kısa sürede uzaklaştırabilecek yapıda olmalıdır. Kaktüs ve sukulentler için hazırlanmış bir toprağa ponza, lav kırığı, iri perlit veya yıkanmış iri kum eklenebilir. Karışımın içinde sınırlı miktarda organik madde bulunabilir. Ancak yoğun torf içeren, sulama sonrasında sıkışan ve günlerce ıslak kalan topraklar köklerin havasız kalmasına neden olabilir.

Delosperma nelii çok derin bir saksıya ihtiyaç duymaz. Kök kümesiyle uyumlu, tabanında açık drenaj delikleri bulunan ve nispeten yayvan bir saksı kullanılabilir. Bitkinin mevcut köklerinden çok daha büyük bir saksı seçilmemelidir. Köklerin kullanamadığı fazla toprak geç kurur ve özellikle serin aylarda gövde tabanında uzun süreli nem oluşturur. Saksı tabağında veya deliksiz dış saksıda biriken su bekletilmemelidir.

İlkbahar ve yaz aylarında yeni sürgünler gelişirken toprak büyük ölçüde kuruduğunda sulama yapılabilir. Su, kök topunun tamamını ıslatacak miktarda verilmeli ve fazlasının drenaj deliklerinden çıkmasına izin verilmelidir. Toprağın yalnızca yüzeyini ıslatan az miktardaki sık sulamalar yerine, yeterli kurumanın ardından kapsamlı sulama yapılması daha uygundur.

Delosperma nelii kuraklığa dayanıklı olsa da aktif gelişim ve çiçeklenme sırasında haftalar boyunca tamamen susuz bırakılmamalıdır. Uzun süren kuraklık yaprakların küçülmesine, sürgün gelişiminin durmasına ve tomurcukların açılmadan kurumasına neden olabilir. Bununla birlikte toprağın sürekli nemli tutulması çok daha ciddi kök sorunlarına yol açabilir. Sulamalar arasında karışımın belirgin biçimde kuruması beklenmelidir.

Sonbaharda sıcaklıkların ve gün uzunluğunun azalmasıyla bitkinin su tüketimi düşer. Bu dönemde sulama aralıkları kademeli olarak uzatılmalıdır. Kışın serin koşullarda bulunan Delosperma nelii kuruya yakın tutulabilir. Bitki Lesotho kökeni sayesinde serin havaya birçok tropikal sukulentten daha uyumludur; ancak düşük sıcaklıkla ıslak toprağın aynı anda devam etmesi kök kaybı riskini artırır.

Saksıda yetiştirilen bitkilerin kökleri açık topraktaki örneklere göre daha hızlı soğur. Uzun süreli sert don bekleniyorsa saksı aydınlık, havadar ve yağış almayan korunaklı bir yere alınmalıdır. Bitki sıcak ve güneşli bir iç mekânda kış boyunca gelişmeye devam ediyorsa toprak kuruduktan sonra sınırlı miktarda su verilebilir.

Delosperma nelii yüksek hava nemine ihtiyaç duymaz. Yapraklara düzenli olarak su püskürtülmesi gerekli değildir. Sık sürgünlerin arasında kalan su serin koşullarda geç kuruyabilir ve mantari sorunlara zemin hazırlayabilir. Sulama doğrudan toprağa yapılmalı, yapraklarla gövde birleşimleri gece boyunca ıslak bırakılmamalıdır. Düzenli hava hareketi toprağın ve bitkinin üst kısmının daha dengeli kurumasını sağlar.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Sukulentler için hazırlanmış, azot oranı sınırlı bir bitki besini tercih edilebilir. Fazla azot sürgünlerin gevşek biçimde uzamasına, yaprakların yumuşamasına ve çiçeklenmenin azalmasına neden olabilir. Yeni saksıya alınmış, kökleri kesilmiş veya aktif gelişim göstermeyen bitkilere gübre verilmemelidir.

Saksı değişiminin her yıl yapılması gerekmez. Kökler mevcut alanı doldurduğunda, toprak fiziksel yapısını kaybettiğinde veya sulama sonrasında normalden uzun süre nemli kaldığında değişim yapılabilir. En uygun dönem yeni büyümenin başladığı ilkbahardır. Bitki saksıdan çıkarılırken sürgünlerinden çekilmemeli, kök topu alttan desteklenmelidir. Yumuşamış ve koyulaşmış kökler steril bir kesiciyle temizlenmelidir.

Delosperma nelii gövde çelikleri ve köklenmiş sürgünlerin ayrılmasıyla çoğaltılabilir. Sağlıklı bir sürgün kesildikten sonra kesim yüzeyinin kısa süre kuruması beklenmelidir. Çelik daha sonra mineral oranı yüksek, hafif nemli bir toprağa yerleştirilebilir. Kökler oluşmadan önce toprağın sürekli ıslak tutulması kesim yerinin yumuşamasına neden olabilir.

Toprakla temas ederek kendi köklerini geliştiren sürgünler ana bitkiden ayrılarak doğrudan başka bir saksıya dikilebilir. Bu parçalar köksüz çeliklerden daha hızlı uyum sağlar. Tür tohumla da çoğaltılabilir. Küçük tohumlar geçirgen toprağın yüzeyine serpilerek çok ince bir kum tabakasıyla örtülebilir. Çimlenme süresince yüzey hafif nemli tutulmalı, ancak suya doygun bırakılmamalıdır.

Delosperma nelii çiçekleri sürgün uçlarında veya üst yaprakların yakınında meydana gelir. Çok sayıdaki ince taç yaprak, küçük bir papatyayı andıran çiçekler oluşturur. Çiçek rengi genellikle pembe, morumsu pembe veya eflatun tonlarındadır. Merkez bölümü daha açık renkli ya da sarımsı olabilir.