Delosperma dyeri

Delosperma dyeri, Aizoaceae familyasında yer alan, yere yakın ve sık gelişen çok yıllık bir sukulent türüdür. Doğal olarak Güney Afrika’nın Doğu Kap bölgesindeki dağlık alanlarda yetişir. Kayalık ve açık arazilerde gelişmesi sayesinde güçlü güneşe, dönemsel kuraklığa ve serin hava koşullarına uyum sağlayabilir. Parlak turuncu ile kırmızıya yaklaşan çiçekleri, kısa sürgünleri ve etli yaprakları türün başlıca özellikleridir. Bitki çoğunlukla bodur ve kompakt bir küme meydana getirir. Kısa gövdeler tabandan dallanarak çevreye doğru yayılır. Toprağa temas eden sürgünler zamanla köklenebilir ve bitkinin daha geniş bir alan kaplamasını sağlayabilir. Yaşlanan gövdelerin alt bölümleri sertleşip kahverengileşebilir. Tamamen kuruyan sürgünler temiz bir kesiciyle alınabilir; ancak sağlıklı dalların sık sık budanması gerekli değildir. Delosperma dyeri yaprakları gövde üzerinde karşılıklı çiftler hâlinde dizilir. Yapraklar kısa, etli, dar ve uç kısmına doğru sivrilen bir yapıdadır. Renkleri çoğunlukla orta veya koyu yeşildir. Yaprak yüzeyinde bulunan küçük saydam hücreler, güneş altında kristalimsi bir parlaklık oluşturabilir. Yoğun güneş, soğuk veya uzun süren kuruluk sonucunda yapraklarda bronz, kırmızımsı ya da morumsu tonlar gelişebilir.

Sağlıklı yapraklar dolgun ve sert olmalıdır. Toprak tamamen kuruyken yaprakların hafifçe buruşması su ihtiyacını gösterebilir. Buna karşılık toprak nemliyken yaprakların saydamlaşması, sararması veya gövdeden kolayca ayrılması fazla sulamaya işaret edebilir. Böyle bir durumda yeniden su vermeden önce köklerin ve gövde tabanının durumu kontrol edilmelidir. Delosperma dyeri bakımı için doğrudan güneş alan bir konum tercih edilmelidir. Güçlü ışık sürgünlerin kısa ve sık gelişmesini, çiçek tomurcuklarının oluşmasını ve çiçeklerin tamamen açılmasını destekler. Yetersiz ışıkta gövdeler incelerek uzar, yapraklar arasındaki mesafe artar ve çiçeklenme azalır. İç mekânda yetiştirilecekse güneş alan bir pencerenin hemen yakını kullanılmalıdır.

Gölgede yetişmiş bir bitki yoğun yaz güneşine aniden çıkarılmamalıdır. Önce sabah güneşi alan bir konuma yerleştirilmeli, ardından doğrudan ışık süresi kademeli biçimde artırılmalıdır. Ani geçişler yapraklarda soluk ve kuru yanık alanları oluşturabilir. Güneşe alışmış bitkiler açık, aydınlık ve hava hareketi bulunan ortamlarda daha dengeli gelişir. Toprak gevşek, hava geçirgen ve suyu hızla uzaklaştırabilecek yapıda olmalıdır. Kaktüs ve sukulentler için hazırlanmış karışıma ponza, lav kırığı, iri perlit veya yıkanmış iri kum eklenebilir. Toprağın içinde sınırlı miktarda organik madde bulunabilir; ancak ince torf oranı yüksek, sıkışan ve uzun süre ıslak kalan karışımlar uygun değildir.

Bitkinin kök sistemi çok derin bir kaba ihtiyaç duymaz. Altında açık drenaj delikleri bulunan, kök kümesiyle uyumlu ve nispeten yayvan bir saksı kullanılabilir. Gereğinden büyük kaplarda köklerin ulaşmadığı fazla toprak geç kurur. Saksı tabağında veya deliksiz dış kapta su bekletilmemelidir. İlkbahar ve yaz aylarında bitki aktif olarak büyürken toprağın büyük bölümü kuruduğunda sulama yapılabilir. Su, kök topunun tamamını ıslatacak biçimde verilmeli ve fazlasının drenaj deliklerinden çıkması sağlanmalıdır. Sık aralıklarla az miktarda su vermek yerine, toprak kurudukça kapsamlı sulama yapılması daha uygundur.

Delosperma dyeri kuraklığa dayanıklı olsa da aktif büyüme ve çiçeklenme sırasında uzun süre tamamen susuz bırakılmamalıdır. Aşırı kuruluk tomurcukların açılmadan kurumasına, yaprakların küçülmesine ve büyümenin durmasına neden olabilir. Buna karşılık toprağın sürekli nemli tutulması köklerin havasız kalmasına ve sürgün tabanlarının yumuşamasına yol açabilir. Sonbaharda sıcaklıklar azaldıkça sulama aralıkları uzatılmalıdır. Tür dağlık alan kökenli olduğu için serinliğe ve belirli ölçüde dona dayanabilir. Ancak düşük sıcaklık ile ıslak toprağın birlikte devam etmesi bitkinin dayanıklılığını azaltır. Kışın serin koşullarda yetiştirilen örnekler kuruya yakın tutulmalı ve uzun süreli yağıştan korunmalıdır.

Saksıda yetiştirilen bitkilerin kökleri açık topraktaki örneklere göre daha hızlı soğur. Bu nedenle küçük kaplar şiddetli ve uzun süreli donlarda korunaklı bir alana alınabilir. Bitki kışın sıcak ve güneşli bir iç mekânda büyümeye devam ediyorsa toprak tamamen kuruduktan sonra sınırlı miktarda su verilebilir. Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Sukulentlere uygun, azot oranı sınırlı bir bitki besini kullanılabilir. Fazla azot gövdelerin gevşek ve dayanıksız gelişmesine, yaprak aralarının açılmasına ve çiçek sayısının azalmasına neden olabilir. Yeni saksıya alınmış veya kökleri zarar görmüş bitkilere gübre verilmemelidir.

Delosperma dyeri gövde çelikleri, köklü sürgünlerin ayrılması ve tohumla çoğaltılabilir. Çelik için sağlıklı bir sürgün kesilir ve kesim yüzeyinin kısa süre kuruması beklenir. Ardından sürgün mineral oranı yüksek, hafif nemli bir karışıma yerleştirilebilir. Köklenme başlamadan önce toprağın sürekli ıslak tutulması çelik tabanının yumuşamasına neden olabilir. Tohumlar oldukça küçüktür ve geçirgen karışımın yüzeyine serpilmelidir. Üzerleri kalın bir toprak tabakasıyla örtülmemelidir. Çimlenme döneminde yüzey hafif nemli tutulmalı, ancak suya doygun bırakılmamalıdır. Genç fideler büyüdükçe doğrudan güneşe kademeli biçimde alıştırılmalıdır.

Delosperma dyeri çiçekleri sürgün uçlarında tek tek oluşur. Çok sayıdaki ince taç yaprak, papatyayı andıran iri ve gösterişli bir çiçek meydana getirir. Çiçek rengi turuncu, bakır turuncusu, kırmızımsı turuncu veya koyu mercan tonlarında olabilir. Merkez bölümü genellikle daha açık renkli ve sarımsıdır. Çiçeklenme sıcak ve aydınlık dönemde yoğunlaşır. Çiçekler güneşli saatlerde tamamen açılır; bulutlu havalarda ve akşam saatlerinde kapanabilir. Bol çiçek oluşması için güçlü güneş, sağlıklı kökler ve dengeli sulama gerekir. Fazla gübreleme veya sürekli ıslak toprak çiçeklenmeyi artırmaz.