Delosperma basuticum

Delosperma basuticum, Aizoaceae familyasında yer alan, toprağa yakın gelişen ve zamanla sık bir bitki kümesi oluşturan çok yıllık bir sukulent türüdür. Doğal olarak Lesotho’nun yüksek rakımlı, kayalık ve açık bölgelerinde yetişir. Kısa gövdeleri, dolgun yeşil yaprakları ve beyaz merkezli parlak sarı çiçekleri nedeniyle beyaz gözlü buz çiçeği adıyla da bilinir. Dağlık yaşam alanına uyum sağlamış olması, türün hem dönemsel kuraklığa hem de soğuk hava koşullarına karşı dayanıklı olmasını sağlar. Bununla birlikte saksı bakımında köklerin uzun süre ıslak kalması, düşük sıcaklığın kendisinden daha büyük bir risk oluşturur.

Bitki çoğunlukla beş santimetrenin altında kalan alçak bir gelişim gösterir. Gövdeler toprağın yüzeyine yakın ilerler ve uçlarından yeni yaprak kümeleri oluşturur. Uygun koşullarda sürgünler yavaşça çevreye yayılarak sık ve yastık biçimli bir yapı meydana getirir. Toprakla temas eden bazı gövde bölümleri köklenebilir. Böylece bitki zaman içerisinde tek bir merkezden büyüyen örnek yerine birbirine bağlı çok sayıda küçük sürgünden oluşan bir küme hâline gelir.

Delosperma basuticum yaprakları karşılıklı çiftler şeklinde dizilir. Yapraklar kısa, etli ve uç kısmına doğru sivrilen bir yapıdadır. Bazı yapraklar dolgun bir fasulye tanesini, bazıları ise küçük üçgenleri andırabilir. Yaprak yüzeyinde ışığı yansıtan küçük kabarcıksı hücreler bulunabilir. Bu yapılar bitkinin üzerinde çiy damlaları veya buz kristalleri varmış gibi hafif parlak bir görünüm meydana getirir.

Yaprak rengi aktif gelişim döneminde çoğunlukla canlı veya orta yeşildir. Yoğun güneş, kuraklık ya da düşük sıcaklık etkisi altında uçlarda bronz, kırmızımsı veya morumsu tonlar görülebilir. Soğuk dönemde oluşan sınırlı renk değişimi her zaman bir bakım problemi anlamına gelmez. Ancak yaprakların saydamlaşması, tabandan yumuşaması veya kolayca parçalanması kök çevresinde gereğinden fazla nem bulunduğunu gösterebilir.

Delosperma basuticum bakımı için gün boyunca yüksek aydınlık sağlayan bir konum seçilmelidir. Doğrudan güneş, sürgünlerin kısa ve sık gelişmesini desteklediği gibi çiçek tomurcuklarının oluşması için de gereklidir. Yeterince ışık alan bitkiler daha kompakt bir yapı oluşturur ve yaprak çiftleri arasındaki mesafe kısa kalır. Gölge koşullarında ise sürgünler uzar, yapraklar seyrekleşir ve çiçeklenme önemli ölçüde azalır.

İç mekânda yetiştirilecek bitki güneş alan bir pencerenin hemen yakınına yerleştirilmelidir. Genel oda aydınlığı uzun vadede yeterli değildir. Bitki yalnızca bir taraftan ışık alıyorsa saksı belirli aralıklarla çevrilebilir. Bununla birlikte açık hava koşulları, özellikle çiçeklenme açısından kapalı ortamlardan daha uygundur. Güçlü hava hareketi, yapraklar ile toprak yüzeyinin daha hızlı kurumasına da yardımcı olur.

Uzun süre gölgede tutulan bir Delosperma basuticum yoğun yaz güneşine bir anda çıkarılmamalıdır. Önce sabah güneşi alan veya günün sıcak saatlerinde hafif korunan bir konum kullanılmalıdır. Güneşlenme süresi birkaç hafta içinde artırılabilir. Ani geçişler yapraklarda soluklaşma, sarımsı alanlar ve kuru yüzey yanıkları meydana getirebilir.

Toprak karışımı suyu hızla uzaklaştırmalı ve köklerin çevresinde yeterli hava boşluğu bırakmalıdır. Kaktüs ve sukulentlere uygun bir toprak, ponza, lav kırığı, iri perlit veya yıkanmış iri kumla desteklenebilir. Karışımın mineral oranı yüksek olmalı, ancak bitkinin aktif gelişimi sırasında sınırlı miktarda nem ve besin tutabilecek organik bir bölüm de bulunmalıdır. Tamamen ince torftan oluşan ve sulamadan sonra uzun süre ıslak kalan topraklar uygun değildir.

Delosperma basuticum doğal ortamında kayaların arasındaki sığ topraklarda gelişebilir. Bu nedenle derin ve gereğinden büyük saksılara ihtiyaç duymaz. Tabanında açık drenaj delikleri bulunan, genişliği derinliğinden fazla olan bir kap kullanılabilir. Büyük bir saksıda köklerin kullanmadığı fazla toprak uzun süre nemli kalabileceği için kap ölçüsü bitkinin kök kümesine uygun seçilmelidir.

Sulama belirli günlere bağlı bir programa göre yapılmamalıdır. İlkbahar ve yaz aylarında bitki yeni sürgün ve çiçekler geliştirirken toprak karışımının büyük bölümü kuruduğunda su verilebilir. Sulama sırasında bütün kök topu ıslatılmalı ve fazla suyun saksının altından çıkmasına izin verilmelidir. Saksı tabağında biriken su bekletilmemelidir.

Tür kuraklığa dayanıklı olmakla birlikte aktif büyüme ve çiçeklenme döneminde haftalar boyunca tamamen susuz bırakılmamalıdır. Uzun süreli kuruluk yaprakların küçülmesine, tomurcukların açılmadan kurumasına ve çiçeklenme süresinin kısalmasına neden olabilir. Buna karşılık toprak sürekli nemli tutulursa etli kökler ve gövde tabanları yumuşamaya başlayabilir. En uygun düzen, kapsamlı sulamaların arasına belirgin bir kuruma dönemi yerleştirmektir.

Yaprakların hafifçe buruşması bitkinin suya ihtiyaç duyduğunu gösterebilir. Ancak sulamadan önce toprağın nemi kontrol edilmelidir. Islak topraktaki bir bitkinin yaprakları yumuşuyorsa sorun susuzluk değil, işlevini kaybetmeye başlayan kökler olabilir. Böyle bir durumda yeniden su vermek yerine saksı karışımının kuruması beklenmeli ve gerekirse kökler incelenmelidir.

Sonbaharda sıcaklıklar düştükçe büyüme yavaşlar ve su tüketimi azalır. Kışın serin koşullarda tutulan Delosperma basuticum kuruya yakın bir bakım düzenine geçirilmelidir. Bitkinin soğuğa dayanıklı olması, ıslak toprakta da aynı dayanıklılığı göstereceği anlamına gelmez. Köklerin kış boyunca sürekli nemli kalması soğuk zararını ve doku kaybı riskini artırır.

Sıcak ve güneş alan bir iç mekânda kış boyunca gelişim devam ediyorsa bitki tamamen susuz bırakılmamalıdır. Toprak bütünüyle kuruduktan sonra sınırlı miktarda su verilebilir. Sulama aralığı ortam sıcaklığına, güneşlenme süresine ve saksının kuruma hızına göre belirlenmelidir. Mevsim adı tek başına sulama zamanını belirlemek için yeterli değildir.

Delosperma basuticum düşük hava nemine uyumludur. Yapraklara düzenli olarak su püskürtülmesine gerek yoktur. Özellikle serin havalarda yaprakların ve sık sürgünlerin arasında kalan su geç kuruyabilir. Sulama doğrudan toprak yüzeyine uygulanmalı, bitkinin üst kısmı uzun süre ıslak bırakılmamalıdır. Havasız ve nemli ortamlar sürgün tabanlarında mantari sorunların oluşmasını kolaylaştırabilir.

Delosperma basuticum yüksek rakımlı doğal yaşam alanı nedeniyle düşük sıcaklıklara birçok sukulentten daha dayanıklıdır. Yerleşmiş bitkiler, toprağın hızlı süzüldüğü ve kışın fazla ıslak kalmadığı koşullarda don olaylarını tolere edebilir. Bununla birlikte saksıda yetiştirilen örneklerin kökleri açık topraktaki bitkilerden daha hızlı soğur. Küçük kaplar sert donlarda korunaklı bir alana alınmalı veya uzun süreli kış yağışlarından korunmalıdır.

Yüksek yaz sıcaklıklarında bitkinin öğle saatlerinde gelişimini yavaşlatması mümkündür. Çok sıcak bölgelerde sabah güneşi ile öğleden sonra hafif koruma sağlanabilir. Buna rağmen bitki koyu gölgede tutulmamalıdır. Sıcak hava ile sürekli ıslak toprağın bir araya gelmesi, serin ve ıslak koşullar kadar kök sorunlarına yol açabilir.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Sukulentler için hazırlanmış, azot oranı sınırlı bir bitki besini kullanılabilir. Yoğun azot uygulaması sürgünlerin hızlı fakat gevşek gelişmesine, yaprakların daha yumuşak olmasına ve çiçek sayısının azalmasına neden olabilir. Yeni saksıya alınmış, kökleri zarar görmüş veya büyümesi durmuş bitkilere gübre verilmemelidir.

Saksı değişiminin her yıl yapılması gerekmez. Toprak sıkıştığında, suyu gerektiği gibi uzaklaştıramadığında veya kökler kabı tamamen doldurduğunda yenileme yapılabilir. İşlem için yeni gelişimin başladığı ilkbahar dönemi uygundur. Bitkinin ince gövdeleri kolayca kopabileceği için kök kümesi saksıdan çıkarılırken sürgünlerden çekilmemelidir.

Delosperma basuticum sürgün çelikleriyle kolayca çoğaltılabilir. Çiçek taşımayan sağlıklı bir sürgün kesildikten sonra kesim yüzeyinin kısa süre kuruması beklenebilir. Çelik mineral oranı yüksek, hafif nemli bir karışıma yerleştirilmelidir. Kökler oluşmadan önce toprağın devamlı ıslak tutulması çelik tabanında yumuşamaya neden olabilir.

Toprak üzerinde ilerlerken köklenmiş sürgünler ana bitkiden ayrılarak da çoğaltılabilir. Kendi kökleri bulunan parçalar, köksüz çeliklere göre daha hızlı uyum sağlar. Ayırma işlemi sırasında sürgünler fazla parçalanmamalı ve yeni dikilen bitki birkaç gün boyunca yoğun öğle güneşinden korunmalıdır.

Tohumla çoğaltmada küçük tohumlar geçirgen bir karışımın yüzeyine serpilmelidir. Tohumların üzeri kalın bir toprak tabakasıyla kapatılmamalıdır. Çimlenme döneminde yüzey hafif nemli tutulmalı, ancak suya doygun hâle getirilmemelidir. Tohumların çimlenmesi için soğuk katlama uygulaması genellikle gerekli değildir. Fideler büyüdükçe hava dolaşımı artırılmalı ve doğrudan güneşe kademeli olarak alıştırılmalıdır.

Delosperma basuticum çiçekleri ilkbahar sonundan yaz başlangıcına kadar yoğunlaşabilir. Uygun iklim koşullarında sonraki aylarda daha seyrek çiçekler de görülebilir. Çiçekler sürgünlerin üzerinde tek tek meydana gelir ve yaklaşık üç ile dört santimetre genişliğe ulaşabilir. Çok sayıdaki ince taç yaprak papatyayı andıran bir görünüm oluşturur.

Çiçeklerin dış bölümü parlak altın sarısıdır. Taç yaprakların tabanındaki beyaz alanlar çiçeğin merkezinde belirgin bir halka oluşturur. Bu özellik nedeniyle tür beyaz gözlü buz çiçeği olarak adlandırılır.