Delosperma ashtonii

Delosperma ashtonii, Aizoaceae familyasına bağlı, yere yakın gelişen ve etli yapraklarıyla su depolayabilen çok yıllık bir sukulent türüdür. Doğal yayılışı Güney Afrika’nın Free State ve KwaZulu-Natal bölgeleri ile Lesotho’yu kapsar. Dağlık otlaklarda, taşların arasında ve yağış suyunun kolayca uzaklaşabildiği açık alanlarda yetişir. Bitki sıcak aylarda sürgünlerini ve çiçeklerini geliştirirken soğuk dönemde büyümesini büyük ölçüde yavaşlatabilir. Delosperma ashtonii bakımında yüksek ışık, keskin drenaj ve özellikle kışın kontrollü sulama temel öneme sahiptir.

Bitki toprağın üzerinde alçak ve yayılıcı bir gövde sistemi oluşturur. Sürgünler uzadıkça çevreye doğru ilerler ve uygun koşullarda sık bir bitki kümesi meydana getirir. Toprak üzerindeki bölümleri kısa görünmesine rağmen yer altında kalınlaşmış, yumrulu veya odunsu bir kök tabanı gelişebilir. Bu depo yapısı kurak dönemlerde bitkinin yaşamını sürdürmesine yardımcı olur. Soğuk veya kurak koşullarda üst sürgünlerin bir kısmı gerilese bile sağlıklı kök tabanından yeniden büyüme başlayabilir.

Delosperma ashtonii yaprakları karşılıklı çiftler hâlinde dizilir. Yapraklar kısa, dolgun ve sivri uçlu olup yassılaşmış üç yüzeyli bir kesit gösterebilir. Yüzeylerinde bulunan ince tüyler yapraklara hafif mat ve yumuşak bir görünüm kazandırır. Renk çoğunlukla canlı yeşil ile griye çalan yeşil arasında değişir. Yoğun güneş, susuzluk veya serin hava etkisiyle yapraklarda kırmızımsı ve morumsu renklenmeler oluşabilir.

Etli yapraklar belirli miktarda su depolasa da bitkinin uzun süre tamamen susuz bırakılması uygun değildir. Aktif gelişim sırasında yaprakların belirgin biçimde buruşması, yumuşaması ve hacmini kaybetmesi su ihtiyacını gösterebilir. Bununla birlikte toprak ıslak olduğu hâlde yapraklar gevşiyorsa sorun susuzluktan değil, fazla nem nedeniyle zarar gören köklerden kaynaklanabilir. Sulamadan önce toprağın durumu mutlaka kontrol edilmelidir.

Delosperma ashtonii güçlü ışığa ihtiyaç duyar. Gün içinde birkaç saat doğrudan güneş alan bir konum, sürgünlerin sık ve sağlam gelişmesini destekler. Yeterli güneş aynı zamanda çiçek tomurcuğu oluşumu için gereklidir. Işık azaldığında gövdeler uzayabilir, yaprak çiftleri arasındaki mesafe artabilir ve bitki seyrek bir görünüm kazanabilir. Yetersiz ışıkta çiçeklenme de önemli ölçüde azalır.

Uzun süre kapalı ortamda veya gölgede kalan bir bitki doğrudan yoğun yaz güneşine aniden çıkarılmamalıdır. Önce aydınlık ve filtrelenmiş bir konumda tutulmalı, ardından güneşlenme süresi kademeli olarak artırılmalıdır. Ani geçişler yapraklarda soluklaşma ve kuru yanık lekeleri oluşturabilir. İç mekânda bakım yapılacaksa güneş alan geniş bir pencerenin hemen yakını tercih edilmelidir.

Delosperma ashtonii toprağı gevşek, mineral oranı yüksek ve fazla suyu kısa sürede uzaklaştırabilen yapıda olmalıdır. Kaktüs ve sukulent toprağına ponza, lav kırığı, iri perlit veya yıkanmış iri kum eklenebilir. Karışımın içinde sınırlı miktarda organik madde bulunabilir; ancak ince torf oranı yüksek, sıkışan ve günlerce ıslak kalan topraklardan kaçınılmalıdır.

Saksının tabanında açık drenaj delikleri bulunmalıdır. Kök sisteminden çok daha büyük bir kap kullanılması, fazla toprak hacminin geç kurumasına neden olabilir. Yayvan fakat gereğinden derin olmayan bir saksı, bitkinin yüzeye yakın gelişen sürgünlerine uygun olabilir. Saksı tabağında biriken su her sulamadan sonra boşaltılmalıdır.

İlkbahar ve yaz aylarında bitki aktif olarak büyürken toprak büyük ölçüde kuruduğunda sulama yapılabilir. Su, kök topunun tamamını ıslatacak şekilde verilmeli ve fazlasının saksıdan çıkması sağlanmalıdır. Sık aralıklarla az miktarda su vermek yerine, karışım kurudukça kapsamlı sulama yapılması daha dengeli kök gelişimini destekler.

Çiçeklenme döneminde bitkinin tamamen kuru bırakılması tomurcukların gelişmeden kurumasına ve çiçeklenmenin kısa sürmesine yol açabilir. Buna rağmen toprak sürekli nemli tutulmamalıdır. Etli kökler ve sürgün tabanları uzun süre ıslak kaldığında yumuşamaya karşı hassastır. Sulamalar arasındaki kuruma süresi sıcaklık, saksı büyüklüğü ve hava hareketine göre değişebilir.

Sonbaharda büyüme yavaşladığında sulama aralıkları uzatılmalıdır. Delosperma ashtonii belirli ölçüde düşük sıcaklıklara dayanabilse de soğuk ve ıslak toprağın birlikte devam etmesi önemli bir risk oluşturur. Kışın serin koşullarda tutulan bitki kuruya yakın bırakılmalı, yalnızca yapraklarda aşırı büzülme görüldüğünde sınırlı su verilmelidir. Sıcak ve güneşli bir iç mekânda gelişim sürüyorsa toprak tamamen kuruduktan sonra ölçülü sulama yapılabilir.

Bitki düşük veya orta düzeyde hava nemine uyumludur. Yapraklarına düzenli olarak su püskürtülmesi gerekmez. Tüylü yüzeylerde kalan suyun geç kuruması doku sorunlarına neden olabilir. Sulama doğrudan toprağa uygulanmalı ve yaprakların sürekli ıslak kalması önlenmelidir. Kapalı ortamlarda hafif hava dolaşımı hem toprağın hem de sürgünlerin daha dengeli kurumasına yardımcı olur.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Sukulentlere uygun, azot oranı sınırlı bir bitki besini seyreltilerek kullanılabilir. Fazla azot sürgünlerin hızlı fakat gevşek gelişmesine, dokuların yumuşamasına ve çiçeklenmenin azalmasına neden olabilir. Yeni saksıya alınmış, kökleri zarar görmüş veya gelişimi durmuş bitkiye gübre verilmemelidir.

Saksı değişimi her yıl gerekli değildir. Toprak geçirgenliğini kaybettiğinde, kökler kabı doldurduğunda veya sulama sonrasında karışım normalden uzun süre nemli kaldığında yenileme yapılabilir. İşlem için aktif büyümenin başlayacağı ilkbahar dönemi uygundur. Yumrulu kök tabanı gereksiz yere kesilmemeli ve daha önce toprak altında bulunan bölüm bir anda tamamen açığa çıkarılmamalıdır.

Delosperma ashtonii gövde çelikleri, köklü sürgünlerin ayrılması ve tohumla çoğaltılabilir. Çelikle çoğaltmada sağlıklı bir sürgün kesildikten sonra kesim yüzeyinin kısa süre kuruması beklenmelidir. Çelik geçirgen ve hafif nemli bir karışıma yerleştirilmeli, kökler oluşmadan önce fazla su verilmemelidir. Toprağa temas eden sürgünler kendiliğinden kök geliştirmişse ana bitkiden ayrılarak farklı bir saksıya alınabilir.

Tohumla çoğaltmada küçük tohumlar ince ve temiz bir karışımın yüzeyine ekilmelidir. Tohumlar kalın bir toprak tabakasıyla örtülmemeli, çimlenme döneminde yüzey tamamen kurutulmamalıdır. Bununla birlikte kapalı ve suya doygun ortamlar fidelerde mantari sorunların gelişmesine neden olabilir. Genç bitkiler güçlü fakat filtrelenmiş ışıkta tutulmalı ve doğrudan güneşe aşamalı olarak alıştırılmalıdır.

Delosperma ashtonii çiçekleri sürgün uçlarında veya yaprak koltuklarına yakın bölgelerde gelişir. Çiçekler papatyayı andıran çok sayıda ince taç yaprağa sahiptir. Renk çoğunlukla parlak eflatun, mor veya magentadır. Çiçeğin merkezinde daha açık renkli, beyazımsı ya da soluk sarı bir göz bulunabilir. Güneşli havalarda açılan çiçekler, ışık azaldığında veya akşam saatlerinde kısmen kapanabilir.

Çiçeklenme genellikle yaz aylarında başlar ve uygun koşullarda erken sonbahara kadar devam edebilir. Bol çiçek oluşması için bitkinin güçlü güneş alması, köklerinin sağlıklı olması ve aşırı azotla beslenmemesi gerekir. Solan çiçeklerin alınması zorunlu değildir; ancak kuruyan çiçek sapları temizlenerek bitki üzerinde nem tutan artıkların birikmesi önlenebilir.