Coryphantha vogtherriana

Coryphantha vogtherriana, Cactaceae familyasına bağlı, küçük gövdeli ve yavaş gelişen bir kaktüs türüdür. Doğal yayılışı Meksika’nın Jalisco ile San Luis Potosí eyaletlerini kapsar. Yaklaşık 2.000 metre rakımdaki kireçli topraklarda, otlaklarda ve meşe ormanlarının açık bölümlerinde yetişir. Doğal ortamındaki gövdeler çoğunlukla çevredeki otların arasında kalır ve toprağa önemli ölçüde gömülü halde gelişir. Bitki genellikle tek gövde oluşturur. Uygun koşullarda tabandan yeni sürgünler çıkararak alçak ve küçük gruplar meydana getirebilir. Gövde küresel olmakla birlikte büyük bölümü toprak altında kaldığı için yüzeyde basık bir görünüm sergiler. Yaklaşık 3 santimetre yüksekliğe ve 5–6 santimetre genişliğe ulaşabilir. Epidermis koyu yeşil ile maviye çalan yeşil tonları arasında değişir.

Coryphantha vogtherriana bakımında yüksek aydınlık sağlanmalıdır. Güçlü ışık, gövdenin basık ve sıkı yapısını korumasına yardımcı olur. İç mekânda yetiştirilen bitki, gün içerisinde doğrudan güneş alabilen aydınlık bir pencere önünde tutulmalıdır. Yalnızca odanın genel olarak aydınlık olması, sağlıklı ve dengeli gelişim için yeterli olmayabilir.

Işık yetersiz kaldığında gövdenin tepe bölümü yukarı doğru uzayabilir. Yeni tüberküller daha gevşek aralıklarla oluşabilir ve dikenler doğal kalınlığına ulaşamayabilir. Gövdenin açık yeşil renk alması ve basık formunu kaybetmesi de ışık eksikliğiyle bağlantılı olabilir. Düşük ışıkta meydana gelen biçim bozukluğu eski gövde bölümlerinde tamamen düzeltilemez.

Uzun süre gölgede kalan Coryphantha vogtherriana doğrudan yoğun güneşe çıkarılmamalıdır. Bitkinin güneşe uyum sağlaması için başlangıçta sabah veya geç öğleden sonra ışığı tercih edilmelidir. Doğrudan güneş alma süresi birkaç hafta içerisinde kademeli olarak artırılabilir. Özellikle kış aylarını iç mekânda geçiren bitkilerin ilkbaharda güneşe aşamalı biçimde alıştırılması gerekir. Tür doğal ortamında otların ve seyrek ağaçların arasında bulunabildiği için yazın çok sıcak saatlerinde kısmi korumadan yararlanabilir. Bununla birlikte sürekli koyu gölgede tutulmamalıdır. Güçlü fakat dengeli ışık, gövde gelişimi ve çiçek tomurcuğu oluşumu açısından önem taşır.

Coryphantha vogtherriana toprağı gevşek, mineral oranı yüksek ve hızlı drenaj sağlayan yapıda olmalıdır. Kaktüsler için hazırlanmış toprak karışımları ponza, lav taşı, iri kuvars kumu veya benzeri mineral bileşenlerle desteklenebilir. Yüksek miktarda ince torf içeren karışımlar sulama sonrasında uzun süre nemli kalabileceği için uygun değildir. Türün kireçli doğal zeminlerde yetişmesi, mineral içerikli koşullara uyumlu olduğunu gösterir. Ancak saksı toprağına kontrolsüz miktarda kireç eklenmesi gerekli değildir. Saksı yetiştiriciliğinde öncelik, suyun kök çevresinde birikmesini önlemek ve toprağın sulamalar arasında tamamen kurumasını sağlamaktır.

Karışım sulama sırasında kök bölgesinin tamamına su ulaştırmalı, ardından fazla nemi kısa sürede uzaklaştırmalıdır. Zamanla sıkışan ve hava boşluklarını kaybeden toprak kök gelişimini sınırlandırabilir. Sulama sonrasında belirgin biçimde geç kuruyan veya yüzeyinde sert tabaka oluşan karışım yenilenmelidir. Coryphantha vogtherriana için kök hacmiyle orantılı bir saksı seçilmelidir. Gereğinden geniş saksılarda bulunan fazla toprak daha geç kurur. Bu durum özellikle küçük gövdeli bitkilerde sulama kontrolünü zorlaştırır. Saksının tabanında açık drenaj delikleri bulunmalıdır.

Bitkinin doğal ortamında gövdesinin toprağa gömülü gelişmesi, saksıda gövde tepesine kadar toprak altında bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Dikim sırasında kök boğazı karışımın yüzeyinde tutulmalı ve gövde tabanında su birikmesi engellenmelidir. Gövdenin çevresine eklenen mineral üst örtü, yüzeyin daha hızlı kurumasına yardımcı olabilir. Toprak saksılar gözenekli yapıları sayesinde nemin daha hızlı uzaklaşmasını sağlayabilir. Plastik saksılar da geçirgen bir karışım ve dikkatli sulama düzeniyle kullanılabilir. Saksı malzemesi ne olursa olsun, tabakta veya dış saksı içerisinde biriken su bekletilmemelidir.

Coryphantha vogtherriana sulaması, saksı karışımı tamamen kuruduktan sonra yapılmalıdır. Toprağın yalnızca üst yüzeyinin kuru görünmesi yeterli değildir. Orta ve alt katmanlardaki nemin de sona erdiği kontrol edilmelidir. İlkbaharda yeni büyüme belirtileri görüldüğünde sulamalar kontrollü biçimde başlatılabilir. Aktif büyüme döneminde tamamen kuruyan toprağa, kök bölgesinin tamamını ıslatacak miktarda su verilmelidir. Fazla suyun drenaj deliklerinden dışarı çıkması sağlanmalıdır. Az miktarda ve sık sulama yapmak yerine karışım bütünüyle ıslatılmalı, sonraki sulama için toprağın yeniden tamamen kuruması beklenmelidir.

Sulama sıklığı sabit bir programa göre belirlenmemelidir. Ortam sıcaklığı, ışık miktarı, hava hareketi, saksı büyüklüğü ve toprağın mineral oranı kuruma süresini değiştirir. Serin veya düşük ışıklı dönemlerde su tüketimi azalacağı için sulama aralıklarının uzatılması gerekir. Sonbaharda sıcaklıkların düşmesiyle birlikte sulama azaltılmalıdır. Kış dinlenmesi sırasında serin koşullarda tutulan Coryphantha vogtherriana büyük ölçüde kuru bırakılmalıdır. Düşük sıcaklık ile ıslak toprağın bir araya gelmesi köklerde ve gövde tabanında doku kaybına yol açabilir.

Doğal yayılış alanındaki yüksek rakım nedeniyle serin gecelere uyum sağlayabilse de saksıda yetiştirilen bitki uzun süreli dondan korunmalıdır. Kış boyunca aydınlık, serin ve hava dolaşımı bulunan bir ortam sağlanmalıdır. Sıcak fakat düşük ışıklı bir yerde sulamaya devam edilmesi, gövdenin ince ve düzensiz gelişmesine neden olabilir. Saksı değişimi, kökler mevcut alanı doldurduğunda veya toprak geçirgenliğini kaybettiğinde yapılabilir. İşlem sırasında kancalı merkez dikenlerinin eldivenlere ve çevredeki malzemelere takılabileceği dikkate alınmalıdır. Bitki gövdesinden çekilmemeli, saksının kenarları gevşetilerek çıkarılmalıdır.

Köklerde kırılma veya kesilme meydana gelmişse bitki yeni toprağa yerleştirildikten hemen sonra sulanmamalıdır. Zedelenmiş yüzeylerin kuruması için birkaç gün beklenmelidir. İlk sulama, köklerin durumu ve ortam sıcaklığı dikkate alınarak kontrollü biçimde yapılmalıdır.

Coryphantha vogtherriana çoğunlukla tohumla çoğaltılır. Tohumlar sıcaklıkların dengeli olduğu ilkbahar döneminde, temiz ve geçirgen bir karışımın yüzeyine ekilebilir. Tohumların üzeri kalın bir toprak tabakasıyla örtülmemelidir. Çimlenme süresince karışım hafif nemli tutulmalı, ancak sürekli suya doygun bırakılmamalıdır.

Fideler ortaya çıktıktan sonra ortamın havalandırması kademeli biçimde artırılmalıdır. Genç bitkiler yetişkin örnekler kadar güçlü güneşe ve uzun kuraklık dönemlerine dayanamaz. İlk gelişim sırasında parlak fakat filtrelenmiş ışık sağlanmalı, gövdeler güçlendikçe doğrudan güneşe alıştırılmalıdır.

Yan sürgün oluşturan yetişkin bitkilerde kendi köklerini geliştirmiş gövdeler ayrılarak çoğaltma yapılabilir. Ayrılan sürgünün kesik yüzeyi dikimden önce tamamen kurutulmalıdır. Kök sistemi oluşmadan yapılan yoğun sulama, gövde tabanında doku kaybına neden olabilir.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Sadece kaktüs ve sukulentler için üretilmiş, azot oranı sınırlı ürünler kullanılmalıdır. Fazla azot gövdenin gevşek gelişmesine, doğal basık formun bozulmasına ve dikenlerin zayıflamasına neden olabilir. Dinlenme dönemindeki veya yeni saksıya alınmış bitkilere gübre verilmemelidir.

Coryphantha vogtherriana çiçekleri gövdenin tepe bölümüne yakın olgun tüberkül koltuklarından çıkar. Çiçekler açık sarı veya krem sarısı renktedir. Yaklaşık 3 santimetre çapa ulaşan çiçekler, bitkinin küçük ve basık gövdesine oranla belirgin büyüklüktedir. Taç yapraklar birkaç sıra halinde açılarak geniş huni biçimli bir yapı oluşturur.

Çiçeklenmenin gerçekleşmesi için bitkinin yeterli olgunluğa ulaşması, güçlü ışık alması ve sağlıklı bir kök sistemine sahip olması gerekir. Kış döneminin serin ve kuru geçirilmesi, büyüme dönemindeki tomurcuk oluşumunu destekler. Sürekli düşük ışıkta veya uzun süre nemli toprakta tutulan bitkilerde çiçeklenme gecikebilir.