Coryphantha sulcolanata

Coryphantha sulcolanata, Cactaceae familyasına ait, iri tüberkülleri ve geniş çiçekleriyle tanınan çok yıllık bir kaktüstür. Doğal yayılışı Meksika’nın Hidalgo, Veracruz ve Oaxaca bölgeleriyle ilişkilendirilir. Taşlı yamaçlarda, mineral içeriği yüksek zeminlerde ve suyun kök çevresinden hızlı biçimde uzaklaştığı alanlarda gelişir.

Coryphantha sulcolanata çoğunlukla tabandan sürgün oluşturarak gruplar meydana getirir. Genç bitkiler tek gövdeli başlayabilir ancak gelişim ilerledikçe ana gövdenin çevresinde yeni başlar oluşur. Gövdeler basık küresel yapıdadır ve tepe bölümü genellikle düzleşmiş görünür. Tek bir gövde yaklaşık 5–8 santimetre yüksekliğe ulaşabilir. Gövde genişliği çoğunlukla 6–10 santimetre arasında değişirken yaşlı örneklerde daha büyük ölçüler görülebilir. Gövde yüzeyi parlak veya koyu yeşil tonlarındadır. Kaburgalar yerine büyük, etli ve belirgin tüberküller bulunur. Tüberküllerin üst kısmı yuvarlak, tabanı ise çok köşeli bir yapı gösterir. Yaklaşık 2–3 santimetre genişliğindeki bu yapılar bazı yetişkin bitkilerde daha büyük gelişebilir. Her tüberkülün üzerinde areolden koltuk kısmına doğru uzanan derin bir oluk yer alır.

Tür adındaki “sulcolanata” ifadesi, tüberkül oluklarının yünlü yapısına gönderme yapar. Genç tüberküllerin olukları ve koltukları yoğun beyaz yünle kaplanır. Bu doku özellikle gövdenin tepe bölümünde belirgindir. Bitki yaşlandıkça alt bölümlerdeki yünlü görünüm azalabilir. Tüberkül oluklarında nektar bezleri bulunmaz. Coryphantha sulcolanata gelişmiş ve geniş yapraklar oluşturmaz. Kurak koşullara uyum sağlayan bu türde fotosentez görevi yeşil gövde tarafından gerçekleştirilir. Etli gövde, yağışlı dönemlerde alınan suyun depolanmasını da sağlar. Areollerden çıkan dikenler değişime uğramış yaprak yapılarıdır. Gövde üzerindeki tüberküller ise yaprak değil, gövdenin özelleşmiş çıkıntılarıdır.

Coryphantha sulcolanata çoğunlukla merkez dikeni geliştirmez. Her areolde yaklaşık 5–9 adet radyal diken bulunur. Dikenlerin uzunlukları birbirinden farklıdır. Üst ve alt konumdaki dikenler daha kısa, yanlara uzananlar ise daha uzun gelişir. Yaklaşık 1,2–2,6 santimetre uzunluğundaki radyal dikenler kalın ve hafif kıvrımlıdır. Dikenler gövdeden dik biçimde uzaklaşmak yerine tüberkül yüzeyine doğru geriye kıvrılır. Yeni geliştiklerinde sarımsı beyaz renkte olabilir ve uçlarında koyu kahverengi alanlar görülebilir. Yaşlanan dikenler daha koyu veya gri tonlara dönüşür. Merkez dikenlerinin bulunmaması, iri tüberküllerin gövde üzerinde daha belirgin görünmesini sağlar.

Coryphantha sulcolanata bakımında yüksek aydınlık sağlanmalıdır. Bitki doğrudan güneş veya hafif filtrelenmiş güçlü ışık altında yetiştirilebilir. Yeterli ışık alan gövdeler basık ve sıkı formunu korur. Düşük ışıkta ise yeni büyüme uzayabilir, tüberküller arasındaki mesafe açılabilir ve gövdenin tepe bölümü daralabilir. İç mekânda yetiştirilen Coryphantha sulcolanata, gün içerisinde doğrudan güneş alabilen aydınlık bir pencere önüne yerleştirilmelidir. Uzun süre gölgede kalan bitkiler aniden yoğun güneşe çıkarılmamalıdır. İlk aşamada sabah güneşi verilmeli, doğrudan ışık alma süresi birkaç hafta içerisinde kademeli olarak artırılmalıdır. Ani ışık değişimi gövde yüzeyinde kalıcı açık renkli alanlar oluşturabilir.

Coryphantha sulcolanata toprağı gevşek, iri taneli ve hızlı drenaj sağlayan yapıda olmalıdır. Kaktüsler için hazırlanmış toprak karışımları ponza, lav taşı, iri kuvars kumu veya benzeri mineral bileşenlerle desteklenebilir. Yoğun miktarda ince torf içeren karışımlar sulamadan sonra uzun süre ıslak kalabileceği için uygun değildir. Karışımın hem suyu köklere ulaştırması hem de fazla nemi kısa sürede uzaklaştırması gerekir. Zamanla sıkışan ve hava boşluklarını kaybeden toprak yenilenmelidir. Saksının dibine yalnızca taş yerleştirmek, su tutan bir toprağın drenaj sorununu ortadan kaldırmaz.

Saksı seçiminde bitkinin kök hacmi ve kümelenme özelliği dikkate alınmalıdır. Yeni sürgünlerin gelişebilmesi için gövde çevresinde sınırlı alan bırakılabilir. Ancak gereğinden büyük saksılar kullanılmamalıdır. Köklerin ulaşmadığı fazla toprak daha geç kurur ve kök çevresindeki nem süresini uzatır. Saksının altında açık drenaj delikleri bulunmalıdır. Coryphantha sulcolanata sulaması, saksı toprağının tamamı kuruduktan sonra yapılmalıdır. Yalnızca yüzeyin kuru görünmesi yeterli değildir. Karışımın orta ve alt bölümlerindeki nemin de sona ermesi beklenmelidir. İlkbahar ve yaz döneminde tamamen kuruyan toprağa, kök kütlesinin tamamını ıslatacak miktarda su verilebilir.

Sulama sırasında fazla suyun drenaj deliklerinden çıkması sağlanmalıdır. Saksı tabağında biriken su bekletilmemelidir. Az miktarda ve sık sulama yerine, toprağı bütünüyle ıslatan kapsamlı sulama uygulanmalı ve sonraki sulama için karışımın yeniden kuruması beklenmelidir. Sonbaharda sıcaklıkların düşmesiyle birlikte sulama aralıkları uzatılmalıdır. Kış döneminde serin koşullarda tutulan Coryphantha sulcolanata büyük ölçüde kuru bırakılmalıdır. Düşük sıcaklık altında ıslak kalan toprak, köklerde ve gövde tabanında doku kaybına neden olabilir. Saksıda yetiştirilen bitkiler dondan ve yoğun kış yağışından korunmalıdır.

Saksı değişimi, kökler mevcut alanı doldurduğunda veya kullanılan toprağın geçirgenliği azaldığında yapılabilir. Köklerde kırılma ya da kesilme oluşmuşsa yeni dikimin ardından hemen sulama yapılmamalıdır. Zedelenmiş yüzeylerin kuruması için birkaç gün beklenmelidir. Coryphantha sulcolanata tohumla veya yan sürgünlerle çoğaltılabilir. Tohumlar ilkbaharda, ince taneli ve geçirgen bir karışımın yüzeyine ekilebilir. Çimlenme döneminde karışım hafif nemli tutulmalı ancak sürekli suya doygun bırakılmamalıdır. Fideler geliştikçe hava dolaşımı artırılmalı ve sulamalar arasındaki kuruma süresi uzatılmalıdır.

Kök geliştirmiş yan sürgünler ana bitkiden dikkatlice ayrılarak farklı bir saksıya alınabilir. Kök taşımayan sürgünlerin ayrılma yüzeyi dikimden önce tamamen kurutulmalıdır. Yeni kök gelişimi başlamadan önce yoğun sulama yapılmamalıdır. Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Sadece kaktüs ve sukulentler için üretilmiş, azot oranı sınırlı ürünler kullanılmalıdır. Fazla besin verilmesi gövdenin hızlı ve gevşek gelişmesine neden olabilir. Dinlenme dönemindeki veya yakın zamanda saksısı değiştirilmiş bitkilere gübre uygulanmamalıdır.

Coryphantha sulcolanata çiçekleri gövdenin tepe bölümündeki yünlü tüberkül koltuklarından gelişir. Çiçekler krem sarısı, açık sarı veya daha canlı sarı tonlarında olabilir. Geniş huni biçiminde açılan çiçekler yaklaşık 4–8 santimetre genişliğe ulaşabilir. Bu adla tanımlanan formda çiçeklerin sarı olması temel ayırt edici özelliklerden biridir. Çiçeklenme çoğunlukla yaz sonundan sonbahara kadar gerçekleşir. Bitkinin tomurcuk oluşturabilmesi için yeterli olgunluğa ulaşması, güçlü ışık alması ve sağlıklı bir kök sistemine sahip olması gerekir. Tozlaşma sonrasında uzun, etli ve mat yeşil meyveler gelişebilir. Meyveler yaklaşık 4 santimetre uzunluğa ulaşabilir ve içlerinde çoğaltmada kullanılabilecek tohumlar bulunur.