Coryphantha pseudoechinus

Coryphantha pseudechinus, Cactaceae familyasına bağlı, dikenlerle yoğun biçimde çevrelenen gövdesi ve pembe-mor tonlarındaki çiçekleriyle tanımlanan bir kaktüs türüdür. Coryphantha pseudoechinus adıyla da yaygın olarak bilinir. Doğal yayılışı Meksika’nın Coahuila eyaletiyle sınırlıdır. Cuatro Ciénegas Vadisi, Sierra de la Paila ve çevredeki kurak dağlık alanlarda görülür. Kireç taşı bakımından zengin yamaçlarda, çakıllı zeminlerde ve suyun kısa sürede uzaklaştığı topraklarda gelişir.

Tür doğal ortamında çoğunlukla kümeler meydana getirir. Genç bitkiler tek gövdeli olabilirken olgun örneklerde gövde tabanından yeni sürgünler çıkar. Bu sürgünler zamanla birbirine yakın çok sayıda gövdeden oluşan alçak gruplar oluşturabilir. Gövde başlangıçta yumurtamsı veya küresel biçimdedir. Yaş ilerledikçe kısa silindirik bir yapı kazanabilir. Yaklaşık 7–15 santimetre yüksekliğe ve 5–10 santimetre genişliğe ulaşabilir.

Coryphantha pseudechinus gövdesi koyu yeşil veya çimen yeşili renktedir. Gövdenin tepe bölümü hafif çökük olabilir ve yeni gelişim sırasında beyaz yünsü dokularla kaplanabilir. Yüzeyde kaburgalar bulunmaz. Bunun yerine sarmal sıralar halinde gelişen konik tüberküller yer alır. Tüberküllerin üst kısmı hafif yassı, tabanları ise geniştir.

Her tüberkülün üst yüzeyinde areol ile koltuk bölgesi arasında uzanan dar bir oluk bulunur. Bu oluk içerisinde iki veya üç adet sarı renkli salgı bezi gelişebilir. Bezlerden çıkan sıvı, özellikle aktif büyüme döneminde gövde yüzeyinde görülebilir. Bu oluşum türün doğal yapısının bir parçasıdır. Ancak salgının uzun süre gövde üzerinde kalması durumunda yüzey temizliği ve hava dolaşımı kontrol edilmelidir.

Coryphantha pseudechinus yaprakları, gelişmiş ve yassı yapılar halinde bulunmaz. Kurak iklim koşullarına uyum sağlayan bu kaktüste fotosentez görevi yeşil gövde tarafından gerçekleştirilir. Etli gövde yağış sırasında alınan suyu bünyesinde depolar. Areollerden çıkan dikenler değişime uğramış yaprak yapılarıdır. Tüberküller ise yaprak değil, gövdenin dikenleri ve çiçekleri taşıyan özelleşmiş bölümleridir.

Areoller yuvarlaktır ve genç dönemde beyaz yünle kaplıdır. Her areolde çoğunlukla 18–25 adet radyal diken gelişir. Radyal dikenler ince, düz ve iğne biçimindedir. Yaklaşık 1–2 santimetre uzunluğa ulaşabilir. Dikenlerin rengi beyaz, sarımsı, açık kahverengi veya gri olabilir. Uç bölümlerinde daha koyu kahverengi ya da siyaha yakın tonlar görülebilir.

Radyal dikenlerin merkezinde genellikle tek bir merkez dikeni bulunur. Merkez dikeni radyal dikenlere göre daha kalın, sert ve uzundur. Yaklaşık 1,5–2,5 santimetreye ulaşabilir. Rengi kırmızımsı kahverengiden koyu kahverengiye kadar değişir ve yaşlandıkça gri tonlara dönebilir. Diken düz gelişebileceği gibi hafif aşağı yönelmiş de olabilir.

Coryphantha pseudechinus yüksek ışık düzeyine ihtiyaç duyar. Yeterli güneş alan gövdeler daha sıkı gelişir ve tüberküller arasındaki doğal düzen korunur. Dikenlerin güçlü, yoğun ve belirgin renklerde oluşması da ışık seviyesiyle ilişkilidir. İç mekânda yetiştirildiğinde doğrudan güneş alabilen aydınlık bir pencere önü tercih edilmelidir.

Işık yetersiz olduğunda gövde uzamaya başlayabilir. Yeni gelişen bölümün açık renkli ve dar olması, tüberküller arasındaki mesafenin artması ve dikenlerin zayıflaması düşük ışık belirtileridir. Bu nedenle yalnızca aydınlık görünen ancak doğrudan güneş almayan bir oda, uzun süreli bakım için yeterli olmayabilir.

Gölgede yetişmiş bir Coryphantha pseudechinus doğrudan yoğun güneşe çıkarılmamalıdır. Güneş alma süresi aşamalı biçimde artırılmalıdır. İlk aşamada sabah güneşi tercih edilebilir. Bitkinin birkaç hafta içinde daha uzun süre güneş alması sağlanabilir. Ani ışık değişimi gövde yüzeyinde soluk sarı veya kahverengi lekelerin oluşmasına neden olabilir.

Coryphantha pseudechinus toprağı mineral oranı yüksek, gevşek ve hızlı süzülen yapıda hazırlanmalıdır. Kaktüsler için üretilmiş topraklar ponza, lav taşı, iri kuvars kumu veya benzeri mineral malzemelerle desteklenebilir. Karışımın sulama sonrasında sıkışmaması ve kök çevresine hava ulaşmasına izin vermesi gerekir.

Fazla miktarda ince torf içeren topraklar suyu uzun süre bünyesinde tutabilir. Bu durum köklerin doğal kuruma düzenini bozar. Doğal yaşam alanında kireç taşı içeren zeminlerde yetişmesine rağmen saksı toprağına kontrolsüz miktarda kireç eklenmesi gerekli değildir. Saksı yetiştiriciliğinde temel hedef, iyi drenaj sağlayan ve sulamalar arasında bütünüyle kuruyabilen bir karışım oluşturmaktır.

Coryphantha pseudechinus sulaması, saksı toprağı tamamen kuruduktan sonra yapılmalıdır. Toprak yüzeyinin kuru görünmesi tek başına yeterli değildir. Saksının orta ve alt katmanlarında nem bulunup bulunmadığı da kontrol edilmelidir. İlkbaharda yeni büyüme başladığında sulamalar kademeli olarak artırılabilir.

İlkbahar ve yaz döneminde toprak tamamen kuruduğunda köklerin tamamına ulaşacak miktarda su verilmelidir. Fazla suyun saksının drenaj deliklerinden dışarı çıkması sağlanmalıdır. Saksı tabağında veya dış saksı içerisinde su bekletilmemelidir. Sık aralıklarla az miktarda su vermek yerine, kapsamlı sulama yapıldıktan sonra toprağın yeniden kuruması beklenmelidir.

Sonbaharda sıcaklıkların düşmesiyle bitkinin su tüketimi azalır. Bu aşamada sulama aralıkları uzatılmalıdır. Kışın serin koşullarda dinlenen Coryphantha pseudechinus büyük ölçüde kuru tutulmalıdır. Islak toprak ile düşük sıcaklığın bir araya gelmesi köklerin ve gövde tabanının zarar görmesine neden olabilir.

Tür doğal ortamında düşük gece sıcaklıklarıyla karşılaşabilir. Ancak saksıda yetiştirilen bitkiler uzun süreli dondan korunmalıdır. Kış döneminde aydınlık, serin ve hava hareketi bulunan bir ortam uygundur. Sıcak ve düşük ışıklı iç mekânlarda sık sulama yapılması gövdede biçim bozukluğuna yol açabilir.

Saksı seçiminde bitkinin kök sistemi ve oluşturduğu gövde kümesi dikkate alınmalıdır. Kök hacminden çok daha büyük bir saksı kullanılmamalıdır. Fazla toprak içeren saksılar daha geç kurur ve kök çevresindeki nem süresini uzatır. Tabanda yeterli büyüklükte drenaj delikleri bulunmalıdır.

Kümelenen bitkiler için gövdelerin gelişmesine alan sağlayan, ancak çevresinde gereksiz miktarda toprak bırakmayan bir saksı tercih edilmelidir. Toprak saksılar karışımın daha hızlı kurumasına yardımcı olabilir. Plastik saksılarda ise nem kaybı daha yavaş gerçekleşebileceğinden sulama aralıkları buna göre düzenlenmelidir.

Saksı değişimi, kökler mevcut alanı doldurduğunda veya toprak geçirgenliğini kaybettiğinde yapılabilir. İşlem sırasında gövde üzerindeki sert dikenler nedeniyle koruyucu eldiven kullanılmalıdır. Bitki gövdesinden çekilmemeli, kök çevresindeki toprak gevşetilerek çıkarılmalıdır. Hasarlı kökler temizlenmişse yeni dikimden sonra birkaç gün sulama yapılmamalıdır.

Coryphantha pseudechinus tohumla çoğaltılabilir. Tohumlar ilkbaharda, temiz ve geçirgen bir ekim karışımının yüzeyine yerleştirilebilir. Çimlenme sırasında karışım hafif nemli tutulmalı, ancak sürekli ıslak bırakılmamalıdır. Fideler ortaya çıktıktan sonra ortam düzenli olarak havalandırılmalıdır.

Genç bitkiler ilk gelişim döneminde yoğun doğrudan güneşten korunmalıdır. Gövdeler güçlendikçe ışık miktarı artırılabilir. Sulamalar arasındaki kuruma süresi de fidelerin gelişimine göre kademeli olarak uzatılmalıdır. Yetişkin bitkilerin oluşturduğu yan sürgünler, yeterli büyüklüğe ve kök yapısına ulaştığında ayrılarak çoğaltılabilir.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Kaktüs ve sukulentler için hazırlanmış, azot oranı sınırlı ürünler kullanılmalıdır. Fazla azot gövdenin hızlı ve gevşek gelişmesine neden olabilir. Kış dinlenmesindeki, yakın zamanda saksısı değiştirilmiş veya kökleri zarar görmüş bitkilere gübre verilmemelidir.

Coryphantha pseudechinus çiçekleri gövdenin tepe bölümündeki olgun tüberküllerin arasından çıkar. Türün tipik formunda çiçekler pembe, menekşe pembesi veya morumsu pembe tonlarındadır. Yaklaşık 2–3 santimetre çapa ulaşan çiçekler huni biçiminde açılır. Sivri uçlu taç yaprakların orta hattında daha koyu renkli geçişler görülebilir.

Çiçeklenme ilkbahar ve yaz döneminde gerçekleşebilir. Sağlıklı, olgun ve güçlü ışık alan bitkiler gövde tepesinde aynı anda birden fazla çiçek oluşturabilir. Coryphantha pseudechinus subsp. laui ise sarı çiçekleriyle türün tipik pembe çiçekli formundan ayrılır. Tozlaşma gerçekleştiğinde uzun ve sulu meyveler oluşur. Meyveler yaklaşık 1,5–1,8 santimetre uzunluğundadır ve olgunlaşma sırasında yeşil tonlarını koruyabilir. İçlerinde açık kahverengi, böbrek biçimli tohumlar bulunur. Düzenli çiçeklenme için güçlü ışık, geçirgen toprak, ölçülü sulama ve kuru geçen bir kış dinlenmesi sağlanmalıdır.