Coryphantha neglecta

Coryphantha neglecta, Cactaceae familyasının Coryphantha cinsine bağlı, Meksika’ya özgü küçük gövdeli bir kaktüs türüdür. Doğal olarak Coahuila ile Nuevo León eyaletleri arasında, Monclova’dan Monterrey çevresine kadar uzanan bölgede yetişir. Kurak çalılıkların hâkim olduğu bu coğrafyada kireçli alüvyon topraklarda, taşlı yamaçlarda, tepelik alanlarda ve açık arazilerde görülebilir. Yağışın düzensiz olduğu doğal ortamı, türün uzun süreli kuraklığa uyum sağlayan gövde ve diken yapısını belirlemiştir.

Coryphantha neglecta çoğunlukla tek gövdeli gelişmekle birlikte yaşlandıkça tabandan sürgün vererek küçük gruplar oluşturabilir. Gövdesi küresel veya hafif basık küresel biçimdedir. Yaklaşık 6 santimetre yüksekliğe ve 7 santimetre genişliğe ulaşabilir. Donuk yeşil renkteki gövdenin tepe noktası hafifçe çöküktür. Yeni büyümenin gerçekleştiği bu bölümde beyaz veya krem tonlarında yünsü dokular görülebilir.

Gövde yüzeyinde dikey kaburgalar bulunmaz. Bunun yerine sarmal düzende yerleşen belirgin tüberküller gelişir. Tüberküller sert, konik ve hafif omurgalı yapıdadır. Taban bölümleri baklava biçimine yaklaşabilir. Her tüberkülün üst kısmında, areol ile tüberkül koltuğu arasında uzanan sığ bir oluk bulunur. Bu oluklar Coryphantha cinsinin tanımlanmasında kullanılan başlıca morfolojik yapılardan biridir. Genç dokularda daha belirgin olan yünsü oluşumlar, gövde yaşlandıkça azalabilir.

Coryphantha neglecta yaprakları, alışılmış geniş ve düz yapraklar şeklinde gelişmez. Kaktüslerde kuraklığa uyum sürecinde yaprak yapısı büyük ölçüde değişime uğramıştır. Fotosentez, klorofil taşıyan etli gövde dokusu tarafından gerçekleştirilir. Gövde aynı zamanda yağışlı dönemlerde alınan suyun depolanmasını sağlar. Areollerden çıkan dikenler değişime uğramış yaprak yapılarıdır. Tüberküller ise yaprak değil, gövde yüzeyinin özelleşmiş çıkıntılarıdır.

Türün diken yapısı gövdenin büyük bölümünü çevreler. Her areolde çoğunlukla 15–17 adet radyal diken bulunur. Radyal dikenler iğne biçiminde, sert, düz ve dışa doğru yayılmış durumdadır. Uzunlukları yaklaşık 1–2 santimetre arasında değişebilir. Genç dikenler siyaha yakın veya sarımsı tonlarda olabilir. Yaşlandıkça renkleri açılarak gri bir görünüm kazanır.

Radyal dikenlerin merkezinde genellikle tek bir merkez dikeni gelişir. Bazı Coryphantha neglecta örneklerinde bu diken oluşmayabilir. Merkez dikeni yaklaşık 2,5–3,5 santimetre uzunluğundadır. Gri renkli, düz, sert ve sivri yapıdaki dikenin taban bölümü daha kalındır. Radyal dikenlere göre gövdeden daha fazla uzaklaşarak dışa doğru uzanır. Dikenlerin sayısı, rengi ve uzunluğu bitkinin yaşı ile yetiştiği ışık koşullarına bağlı olarak sınırlı ölçüde farklılık gösterebilir.

Coryphantha neglecta bakımında yüksek aydınlık temel gereksinimlerden biridir. Güçlü ışık, gövdenin basık ve sıkı biçimini korumasını destekler. Doğrudan güneş altında yetiştirilebilir; ancak gölgeli bir ortamda gelişmiş bitkiler yoğun güneşe aşamalı olarak alıştırılmalıdır. Birdenbire uzun süreli güneşe çıkarılan gövdelerde renk açılması, sararma veya kalıcı yüzey hasarı meydana gelebilir.

İç mekânda yetiştirilecek bitki, gün içerisinde birkaç saat doğrudan ışık alabilen pencere yakınına yerleştirilmelidir. Yalnızca odanın genel olarak aydınlık olması yeterli değildir. Uzun süre düşük ışıkta kalan Coryphantha neglecta gövdeleri doğal formunu kaybederek yukarı doğru uzayabilir. Yeni oluşan tüberküller arasındaki mesafe açılabilir ve diken gelişimi zayıflayabilir. Bitkinin eşit gelişebilmesi için saksının ışığa dönük yönü belirli aralıklarla değiştirilebilir.

Coryphantha neglecta toprağı suyu hızla tahliye eden, gevşek ve mineral oranı yüksek bir yapıya sahip olmalıdır. Kaktüsler için hazırlanmış topraklar ponza, lav taşı, iri taneli kum veya benzeri geçirgen bileşenlerle desteklenebilir. Fazla miktarda ince torf içeren karışımlar sulama sonrasında uzun süre nemli kalabilir. Kök çevresinde hava dolaşımının azalması, kök dokularının zarar görme ihtimalini yükseltir.

Türün doğal olarak kireçli zeminlerde bulunması, mineral içerikli topraklara uyumlu olduğunu gösterir. Bununla birlikte saksı karışımına kontrolsüz miktarda kireç eklenmesi gerekli değildir. Saksı yetiştiriciliğinde öncelik, suyun kök çevresinde birikmesini önlemek ve karışımın sulamalar arasında tamamen kuruyabilmesini sağlamaktır.

Coryphantha neglecta sulaması belirli bir haftalık programa göre yapılmamalıdır. Sulamadan önce toprağın yalnızca görünen yüzeyi değil, saksının alt bölümleri de kurumuş olmalıdır. İlkbahar ve yaz aylarında aktif gelişim başladığında, tamamen kuruyan karışıma kapsamlı biçimde su verilebilir. Sulama suyu bütün kök bölgesine ulaşmalı ve fazlası saksı tabanındaki deliklerden dışarı çıkmalıdır.

Bitkiye sık aralıklarla az miktarda su vermek uygun değildir. Bu yöntem toprağın alt bölümlerinin devamlı nemli kalmasına yol açabilir. Bunun yerine toprak bütünüyle kuruduktan sonra yeterli miktarda sulama yapılmalı ve yeni sulama için karışımın yeniden kuruması beklenmelidir. Saksı tabağında biriken su bekletilmemelidir.

Sonbaharda sıcaklık ve gün uzunluğu azaldığında bitkinin büyümesi yavaşlar. Bu süreçte sulama aralıkları uzatılmalıdır. Serin ortamda geçirilen kış döneminde toprak büyük ölçüde kuru tutulmalıdır. Düşük sıcaklık altında ıslak kalan kökler, bitkinin gövde tabanında yumuşamaya ve kök kaybına neden olabilir. Kışın sıcak bir iç mekânda tutulan örneklerde de ışık seviyesi düşükse sık sulama yapılmamalıdır.

Coryphantha neglecta için kök hacmiyle orantılı bir saksı seçilmelidir. Gereğinden geniş saksılarda fazla miktarda toprak bulunması, karışımın merkez kısmının geç kurumasına neden olur. Saksının altında açık drenaj delikleri bulunmalıdır. Toprak saksılar gözenekli yüzeyleri sayesinde nemin daha hızlı uzaklaşmasına katkıda bulunabilir. Plastik saksılar da uygun geçirgenliğe sahip toprak kullanılması ve sulamanın dikkatli düzenlenmesi şartıyla kullanılabilir.

Saksı değişimi, köklerin kabı doldurması veya toprağın yapısının bozulması halinde yapılmalıdır. İşlem sırasında kökler dikkatlice kontrol edilmeli, zarar görmüş bölümler varsa temizlenmelidir. Köklerde kesim yapılmışsa bitki yeni toprağa yerleştirildikten sonra hemen sulanmamalıdır. Birkaç günlük kuru bekleme süresi, işlem sırasında oluşan yaraların kapanmasına yardımcı olur.

Coryphantha neglecta çoğunlukla tohumdan çoğaltılır. Tohumlar ilkbaharda, sıcaklıkların düzenli biçimde yükseldiği dönemde ekilebilir. Ekim için ince taneli, temiz ve yüksek geçirgenliğe sahip bir karışım kullanılmalıdır. Çimlenme süresince yüzey hafif nemli tutulmalı, ancak saksı içerisinde sürekli su yoğunlaşmasına izin verilmemelidir. Fideler oluşmaya başladıktan sonra havalandırma kademeli olarak artırılmalıdır.

Genç fideler yetişkin bitkilerden daha hassastır. İlk gelişim döneminde yoğun öğle güneşinden korunmaları gerekir. Gövdeler güçlendikçe ışık miktarı artırılabilir ve sulamalar arasındaki kuruma süresi uzatılabilir. Coryphantha neglecta yavaş gelişen bir tür olduğundan fidelerin yetişkin gövde biçimine ulaşması uzun zaman alabilir.

Grup oluşturan yetişkin bitkilerde köklenmiş yan sürgünler ayrılarak da çoğaltma yapılabilir. Sürgün ana bitkiden ayrıldıktan sonra kesilen yüzeyin kuruması beklenmelidir. Ardından kuru ve geçirgen bir karışıma yerleştirilebilir. Yeni kök gelişimi başlamadan yapılan fazla sulama, sürgünün taban bölümünde doku kaybına neden olabilir.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Kaktüsler için hazırlanmış ve azot oranı düşük olan ürünler tercih edilmelidir. Fazla besin verilmesi gövdenin hızlı fakat zayıf gelişmesine, tüberküllerin gevşemesine ve doğal büyüme biçiminin bozulmasına yol açabilir. Dinlenme dönemindeki, yeni saksıya alınmış veya kökleri zarar görmüş bitkilere gübre uygulanmamalıdır.

Coryphantha neglecta çiçekleri gövdenin tepe bölümüne yakın genç tüberküllerin arasından gelişir. Huni biçimindeki çiçekler açık tonlardadır ve yaklaşık 4–5 santimetre çapa ulaşabilir. Gövdenin küçük ölçülerine kıyasla geniş olan çiçekler, bitkinin yeterli olgunluğa erişmesinin ardından oluşur. Çiçeklenme genellikle sıcak ve aydınlık büyüme döneminde gerçekleşir.

Çiçek tomurcuğu oluşabilmesi için bitkinin güçlü ışık alması, kök sisteminin sağlıklı olması ve kış döneminde aşırı sulanmaması gerekir. Sürekli sıcak ortamda tutulan, yeterince ışık alamayan veya sık sulanan bitkilerde çiçeklenme gecikebilir. Tozlaşma gerçekleştiğinde uzun, sulu ve gri-yeşil renkte meyveler gelişir. Meyveler yaklaşık 2,3 santimetre uzunluğa ulaşabilir ve olgunlaştıklarında çoğaltmada kullanılabilecek tohumlar içerir.