Coryphantha macromeris

Coryphantha macromeris, Cactaceae familyasında yer alan çok yıllık bir kaktüs türüdür. Doğal yayılış alanı Amerika Birleşik Devletleri’nin güneyindeki New Mexico ve Texas bölgelerinden başlayarak kuzeydoğu Meksika’ya kadar uzanır. Başta Chihuahuan Çölü olmak üzere kurak çalılıkların, kumlu alüvyonların, çakıllı düzlüklerin, killi zeminlerin ve alçıtaşı bakımından zengin toprakların bulunduğu alanlarda gelişebilir. Farklı zemin türlerine uyum sağlayabilmesine rağmen kök çevresinde uzun süre kalan neme karşı hassastır.

Türün gövdesi koyu yeşil, maviye çalan yeşil veya yaşlandıkça gri-yeşil tonlarda olabilir. Genç bitkiler küresel görünüme yakınken yetişkin gövdeler kısa silindirik bir yapı kazanabilir. Tek bir gövde halinde kalmak yerine tabandan ve tüberkül koltuklarından yeni sürgünler oluşturma eğilimindedir. Zamanla çok sayıda gövdeden meydana gelen alçak kümeler gelişebilir. Uygun doğal koşullarda bu kümeler geniş bir alana yayılabilse de saksıda büyüme, kök hacmi ve yetiştirme şartları tarafından sınırlandırılır.

Coryphantha macromeris gövdesinde kaburga bulunmaz. Yüzey, sarmal biçimde sıralanan iri ve dikkat çekici tüberküllerle kaplıdır. Konik veya silindirik yapıdaki bu çıkıntılar bazı örneklerde nispeten yumuşak ve esnek olabilir. Tüberkülün uç kısmındaki areolden başlayan oluk, tabana kadar ulaşmak yerine genellikle tüberkül uzunluğunun yaklaşık yarısı veya dörtte üçü boyunca ilerler. Olgun tüberküllerde dönemsel olarak salgı bezleri de görülebilir.

Coryphantha macromeris yaprakları gelişmiş, yassı yapraklar şeklinde bulunmaz. Kaktüslerde su kaybını azaltan yapısal uyum sonucunda yaprakların görevleri değişmiştir. Fotosentez, klorofil içeren yeşil gövde dokusu tarafından gerçekleştirilir. Areollerden gelişen dikenler ise değişime uğramış yaprak yapıları olarak değerlendirilir. Tüberküller yaprak değildir; gövdenin özelleşmiş çıkıntılarıdır ve her birinin ucunda dikenlerin oluştuğu bir areol yer alır.

Bitkinin diken sayısı ve rengi yetişme bölgesine, yaşına ve alt tür özelliklerine göre değişebilir. Bir areolde çoğunlukla 9–15 arasında radyal diken bulunur. Bu dikenler beyaz, gri, açık kahverengi veya bronz tonlarında olabilir. Gövdeye yakın duran radyal dikenlerin yanında dışa doğru daha belirgin biçimde uzanan merkez dikenleri gelişir. Merkez dikenlerinin sayısı genellikle 3–8 arasındadır. Açık griden siyaha kadar değişen bu dikenler hafif kıvrımlı, köşeli kesitli ve kısmen esnek olabilir. Alt taraftaki merkez dikeni çoğunlukla diğerlerinden daha uzun şekilde ileriye veya aşağıya yönelir.

Coryphantha macromeris bakımında yüksek aydınlık sağlanması, gövdelerin sıkı kalması ve diken gelişiminin düzenli ilerlemesi açısından önemlidir. Bitki doğrudan güneşe uyum sağlayabilir. Ancak kapalı ortamda, serada veya gölgeli bir konumda yetişmiş örnekler kuvvetli güneşe birden çıkarılmamalıdır. Işık miktarı birkaç hafta boyunca kademeli olarak artırılmalıdır. Ani geçişler gövde yüzeyinde sarı, açık kahverengi veya soluk lekelerin oluşmasına neden olabilir.

İç mekânda yetiştirilen Coryphantha macromeris, günün önemli bölümünde güneş alan bir pencere yakınına yerleştirilmelidir. Yetersiz ışık altında yeni gövdeler daralabilir, tüberküller arasındaki mesafe açılabilir ve dikenler olması gerekenden daha zayıf gelişebilir. Cam arkasındaki sıcaklık yaz aylarında hızla yükselebildiği için hava dolaşımı korunmalıdır. Sürekli kapalı ve havasız ortamlar, sulama sonrasında toprağın kuruma süresini uzatır.

Coryphantha macromeris toprağı yüksek geçirgenliğe sahip olmalıdır. Kaktüsler için üretilmiş hazır karışımlar; ponza, lav taşı, iri taneli kum veya benzeri mineral bileşenlerle desteklenebilir. Karışım sulama sırasında suyu kısa sürede saksı tabanına iletmeli, kuruma sırasında köklere hava ulaşmasını engellememelidir. İnce yapılı, kolay sıkışan ve organik madde oranı çok yüksek topraklar fazla suyu uzun süre bünyesinde tutabilir. Bu durum özellikle etli kök dokularının zarar görme riskini yükseltir.

Tür, derine ilerleyebilen kalın ve etli bir kök sistemi geliştirebilir. Bu nedenle yalnızca gövde çapına göre seçilmiş çok sığ kaplar uygun olmayabilir. Kökün aşağı yönlü gelişimine alan sağlayan, fakat gereğinden fazla geniş olmayan bir saksı kullanılmalıdır. Saksının tabanında yeterli sayıda drenaj deliği bulunması gerekir. Kök çevresinde büyük miktarda kullanılmayan toprak bırakılması, karışımın merkez bölümünün geç kurumasına neden olabilir.

Coryphantha macromeris sulamasında sabit bir takvim uygulanmamalıdır. Sulama zamanı; sıcaklık, ışık, saksı malzemesi, kök yoğunluğu ve toprağın kuruma hızına göre belirlenmelidir. İlkbahar ve yaz döneminde karışım bütünüyle kuruduğunda bol su verilebilir. Suyun kök kütlesinin tamamına ulaşması sağlanmalı, ardından fazla su drenaj deliklerinden tamamen uzaklaşmalıdır. Toprağın sürekli hafif nemli tutulması yerine, sulamalar arasında belirgin bir kuru dönem bırakılmalıdır.

Sonbaharda sıcaklıkların azalmasıyla birlikte su tüketimi yavaşlar. Bu aşamada sulama aralıklarının uzatılması gerekir. Serin koşullarda geçirilen kış dinlenmesi sırasında toprak büyük ölçüde kuru tutulmalıdır. Düşük sıcaklık ile ıslak kök ortamının birleşmesi, kök kaybına ve gövde tabanında yumuşamaya yol açabilir. Bitki kuru toprakta kısa süreli serinliğe dayanabilse de saksıdaki örnekler uzun süreli dondan korunmalıdır.

Saksı değişimi tercihen aktif büyümenin başlamasından önce yapılmalıdır. Bitki kaptan çıkarıldıktan sonra etli ana kök ve ince yan kökler dikkatlice incelenmelidir. Hasarlı köklerin temizlenmesi gerekiyorsa kesilen yüzeylerin kurumasına zaman tanınmalıdır. Yeni karışıma yerleştirilen bitkiye hemen yoğun su verilmemesi, işlem sırasında oluşabilecek küçük kök yaralarının kapanmasına yardımcı olur.

Coryphantha macromeris çoğunlukla tohumla çoğaltılabilir. Tohumlar sıcaklığın düzenli olduğu dönemde ince taneli ve steril bir karışımın yüzeyine ekilir. Çimlenme tamamlanıncaya kadar ortam kontrollü biçimde nemli tutulmalı, yüzeyde sürekli su tabakası oluşmasına izin verilmemelidir. Fideler ilk aylarda yetişkin bitkiler kadar yoğun güneşe dayanamaz. Gelişim ilerledikçe havalandırma artırılmalı ve sulamalar arasındaki süre kademeli olarak uzatılmalıdır.

Çok gövdeli yetişkin örneklerde yan sürgünlerle çoğaltma da uygulanabilir. Ayrılacak sürgünün kendi köklerini geliştirmiş olması başarı oranını artırır. Kök taşımayan bir sürgün kesildiğinde, dikim öncesinde kesik yüzeyin tamamen kuruması beklenmelidir. Köklendirme süresince fazla sulama yapılması, henüz işlevsel kök oluşturmamış gövdenin taban bölümünde doku bozulmasına neden olabilir.

Gübreleme yalnızca büyüme döneminde ve düşük dozda yapılmalıdır. Kaktüsler için hazırlanmış, azot oranı sınırlı ürünler tercih edilmelidir. Yüksek azotlu uygulamalar gövdelerin gevşek, hızlı ve dayanıksız biçimde gelişmesine yol açabilir. Yeni toprağa alınmış, kökleri zarar görmüş veya dinlenme döneminde bulunan bitkilere besin verilmemelidir.

Coryphantha macromeris çiçekleri gövdenin üst bölümüne yakın, olgun tüberküllerin çevresinden gelişir. Çiçekler gövde ölçüsüne kıyasla geniştir ve yaklaşık 4–7 santimetre çapa ulaşabilir. Taç yapraklarda parlak gül pembesi, lavanta, morumsu pembe veya belirgin magenta tonları görülebilir. Bazı örneklerde yaprakların orta hattı daha koyu, kenarları ise daha açık renktedir. Dış çiçek yapraklarının kenarları ince saçaklı bir yapı gösterebilir.

Çiçeklenme çoğunlukla sıcak dönemde gerçekleşir. Yeterli olgunluğa ulaşmayan, düşük ışıkta tutulan veya kış dinlenmesi düzenli ilerlemeyen bitkiler çiçek oluşturmayabilir. Tozlaşma sonrasında yeşil renkli, etli ve uzunca meyveler gelişebilir. Meyveler olgunlaştığında içerisinde türün tohumlarını taşır. Sağlıklı çiçeklenmenin temelini güçlü ışık, kontrollü sulama, geçirgen toprak ve mevsimlere uygun bakım düzeni oluşturur.